Het Fries is in beweging, ziet onderzoeker Merkuur: "In elke regio weer anders"

16 okt 2021 - 12:05

Friese werkwoorden veranderen, maar dat is volgens taalonderzoeker Anne Merkuur niet meteen iets om je zorgen over te maken. "Het is niet zo dat bepaalde vormen meteen het hele taalgebied overnemen."

Foto: Omrop Fryslân, Wytse Vellinga

Ik 'gie' of ik 'gong': wat is correct? Volgens taalonderzoeker Merkuur kan het allebei gebruikt worden en is gebruik afhankelijk van verschillende zaken. "Het wordt bepaald door leeftijd, maar heel vaak ook door de regio waar je in Fryslân vandaan komt."

Merkuur heeft onderzoek gedaan naar hoe Friese werkwoorden in de afgelopen 100 jaar zijn veranderd. Maandag promoveert ze hierop aan de Universiteit van Amsterdam. "We zijn in het Fries heel erg gewend dat er zoveel variatie is."

Over de hele provincie

"Zo'n honderd jaar geleden waren 'ik ha praten' en 'ik ha setten' ook nog erg opvallende vormen, die alleen in de Zuidwesthoek werden gebruikt. Dat zijn nu vormen die zich langzaam over de hele provincie hebben verspreid", zegt Merkuur. "Het valt niemand meer op."

Het 'geef Frysk' bestaat wel, maar heeft de weg iets minder gevonden naar de huiskamers van de mensen.

Taalwetenschapper Anne Merkuur

Volgens de onderzoekster blijft een taal altijd in beweging. "Wie zegt nu eigenlijk wat een goede vorm is? Dat doen we uiteindelijk met elkaar. Als genoeg mensen een bepaald woord gebruiken, vinden ze het ook niet meer vreemd. Zo komt het uiteindelijk in de grammaticaboekjes terecht."

'Geef Frysk'

Merkuur ziet bovendien dat in het Nederlands meer 'normbesef' is dan in het Fries. "Iedereen weet dat het eigenlijk 'beter dan ik' moet zijn, terwijl veel mensen 'als mij' zouden zeggen." Voor het Fries is dat niet anders. Merkuur: "Het 'geef Frysk' bestaat wel, maar het heeft de weg naar de huiskamers wat minder gevonden."

Wetenschappelijk onderzoek

Om te kunnen zeggen of het Fries verandert, heeft taalwetenschapper Anne Merkuur mensen gevraagd om een enquête in te vullen, met daarin de klassieke invulzinnetjes. Zo kon ze zoen welke werkwoordvorm mensen precies gebruiken.

Zo keek ook naar hoe oud mensen zijn of waar ze zijn opgegroeid. "Zo kon ik zien of er wat patroon in zit."

Het lijkt soms alsof er veel verandert, maar volgens Merkuur zijn in ieder geval de Friese werkwoorden 'vrij robuust.'

Foto: Shutterstock.com (Gigra)

Merkuur: "Je kunt veel variatie hebben, maar het is niet zo dat bepaalde vormen meteen het hele taalgebied overnemen, of dat vormen die op het Nederlands lijken meer overlevingskans hebben dan vormen die bijvoorbeeld niet op het Nederlands lijken."

Anne Merkuur van de Fryske Akademy over de veranderende werkwoorden

(Advertentie)
(Advertentie)