Omrop TIP: De vrouw op het skûtsje bij FryslânDOK

18 sep 2021 - 10:00

Vroeger, toen het skûtsje nog een vrachtschip was, stonden man en vrouw beide om beurt aan het roer. Waarom kent de traditionele vereniging SKS dan nog steeds geen vrouwelijke schippers bij de skûtsjezeilwedstrijden? is de vraag in FryslânDOK. Op TV op zaterdag 18 september bij NPO2 en op 19 september bij Omrop Fryslân.

In de verhalen over skûtsjes en zeilen met skûtsjes is de rol van de vrouw altijd onderbelicht geweest. Documentairemaker Karen Bies haalt in de FryslânDOK Met het helmhout tussen ons in nu eens de vrouw naar de voorgrond.

101 jaar

Het verhaal begint met haar oma, de 101-jarige Henderika Bies-van Dijk. De Groningse Henderika trouwde in 1939 met de Friese Johannes Bies. Samen waren ze skûtsjeschipper. Ze vervoerden terpgrond, turf, zand of suikerbieten, wat er maar aan vracht was.

Henderika Bies-van Dijk (101 jaar) - Foto: Omrop Fryslân

Er waren in de eerste helft van de 20e eeuw in Noord-Nederland nog honderden skûtsjeschippers. Man en vrouw deden het werk aan boord samen. Het laden en lossen, het zeilen onderweg. Ook het sturen van het schip. Soms moesten ze het schip trekken. Man en vrouw deden dat om beurt en ook de kinderen hielpen mee.

Kinderen trekken het skûtsje met de vracht - Foto: Fries Film Archief

In de documentaire worden beelden getoond uit oude films over het leven op een skûtsje. In de film Oud en Arm uit begin jaren 20 van de 20e eeuw kun je zien hoe een geladen skûtsje wordt getrokken, als er geen mogelijkheid was om te zeilen.

In een andere film uit 1946 zijn schippers Ulbe en Akke Zwaga onderweg zijn van Hindeloopen naar Grou om een wedstrijd te zeilen. In deze film zie je dat Akke vaak aan het roer stond.

Akke Zwaga op het helmhout (1946) - Foto: Fries Film Archief

Het wedstrijdzeilen met het skûtsje, dat al sinds de 19e eeuw 's zomers wordt gedaan, was een mannenzaak. Ze konden er geldprijzen mee winnen, en dat kwam goed uit in deze stille tijd omdat er niet veel vracht was.

Feest en troost

Huisraad, vrouw en kinderen gingen aan wal en de man zeilde de wedstrijd. De vrouw zorgde voor eten en drinken, voor het feest na de winst en voor de troost na verlies. Niet alle skûtsjeschippers wilden wedstrijdzeilen, want averij konden ze zich niet veroorloven. Het schip was immers hun broodwinning.

Akke en Ulbe Zwaga, in de film van de NTR uit 1946 - Foto: Fries Film Archief
(Advertentie)
(Advertentie)