Q&A: Vijf vragen over het Deltaplan van de noordelijke provincies

19 apr 2021 - 13:03

Provincie Fryslân biedt aan om 45.000 extra huizen te bouwen in ruil voor het aanleggen en verbeteren van treinsporen in het Noorden. Dat betekent dat Fryslân er bijvoorbeeld een stad zo groot als Leeuwarden bij krijgt. De hoofdstad van Fryslân telt op dit moment ruim 48.000 woningen. Vijf vragen over dit plan van de noordelijke provincies en Flevoland aan politiek verslaggever Onno Falkena.

Foto: Omrop Fryslân

In december 2020 heeft de Tweede Kamer na een motie van het CDA gevraagd om een gemeenschappelijk plan vanuit de noordelijke provincies. Dat ligt er nu, in de vorm van de brochure Bouwstenen voor het Deltaplan. Dit plan is aangeboden aan de nieuwe Tweede Kamer en de informateur van het nieuwe kabinet dat er moet komen.

Wat betekent dit plan voor mij?

"Het plan richt zich op twee zaken: woningbouw en spoorverbindingen. In Fryslân zouden er 45.000 woningen bij moeten komen. Deze maatregel moet een grote spanning op de woningmarkt wegnemen. De huizenprijs is snel gestegen en voor starters is het bijvoorbeeld lastig om aan een huis te komen."

"Daarnaast gaat het dus over treinverbindingen. Het Noorden wil dat de Lelylijn er komt, de verbinding die via Lelystad, Heerenveen en Drachten naar Groningen moet lopen. Dat moet ook het probleem oplossen dat de enige treinverbinding tussen de Randstad en het Noorden via Zwolle loopt. Dat is een soort flessenhals: het spoor ligt daar regelmatig uit, dan moet iedereen meteen met de bus. Maar in het plan moet ook de bestaande spoorlijn naar de Randstad verbeterd worden, er moet een Nedersaksenlijn tussen Enschede-Emmen-Groningen komen en in IJmeerlijn tussen Almere en Amsterdam."

Foto: Omrop Fryslân

Hoe realistisch is het plan?

"Het is op dit moment nog een papieren werkelijkheid, maar het is wel serieus bedoeld. Het Noorden had al ingezet op het bouwen van 100.000 woningen. Maar met het nieuwe plan zouden daar dus nog eens 220.000 huizen bij komen. De meeste extra huizen moete in Flevoland komen: 80.000. Verder 50.000 in Groningen, 45.000 in Drenthe en 45.000 in Fryslân."

"Dat er behoefte is aan meer woonruimte, is intussen wel duidelijk. Landelijk is er al een tekort van 330.000 woningen. Daardoor liggen de huizenprijzen hoog: in het Noorden kost een koopwoning gemiddeld 262.000 euro."

Wat voor kritiek is er op het plan?

"Niet iedereen is er blij mee. Sommige politieke partijen vinden bijvoorbeeld dat Fryslân zuinig moet zijn op ruimte, landschap en natuur. Men is bang dat de provincie te gemakkelijk 'volgebouwd' wordt. Een ander geluid is dat de nieuwe huizen vooral voor mensen zouden zijn die vanuit de drukkere gebieden van Nederland willen verhuizen naar het Noorden. Het Noorden zou niet het 'afvoerputje van de Randstad' moeten worden."

"Een ander punt betreft het draagvlak. Het Deltaplan komt bij de vier noordelijke provincies vandaan, in samenwerking met de gemeenten Leeuwarden, Groningen, Assen en Emmen. Daar dat ging wel buiten Provinciale Staten en de andere gemeenten om: die hebben nog nooit over dit plan gesproken."

Volgens FNP-Statenlid en fractievoorzitter Sijbe Knol is het een 'megalomaan' plan. Knol vraagt zich af waar de democratische legitimiteit is voor dit soort 'overdadige aanbiedingen aan het Rijk.' Hij is bang dat Fryslân in de uitverkoop wordt gezet en stoort zich aan de communicatie. Knol vindt dat inwoners eerst moet worden gevraagd naar de wenselijkheid.

FNP-Statenlid en fractievoorzitter Sijbe Knol legt zijn kritiek op het plan uit

"Een laatste kritiekpunt is dat de provincies nogal wat vragen. Het gaat niet alleen om de Lelylijn, maar ook om de Nedersaksenlijn, IJmeerlijn en het verbeteren van het huidige spoor. Er was eerder al kritiek dat er niet echt een keuze wordt gemaakt: werkgeversorganisatie VNO-NCW vond dat de Lelylijn plus het opknappen van het spoor al veel was. Het gevraar is dat de noordelijke provincies zichzelf overvragen."

Foto: Omrop Fryslân

Hoe moet dit plan betaald worden?

"In totaal moeten de spoorplannen zo'n 9,5 miljard euro kosten. Da tis een groot bedrag: het is bijna 90 keer zoveel als dat de nieuwbouw/renovatie van Thialf heeft gekost. Het grootste deel is nodig voor het aanleggen van de Lelylijn: zo'n 6,5 miljard. Volgens de noordelijke provincies is het meeste geld pas eind jaren 20, begin jaren 30 nodig. Naast een bijdrage van het Rijk hopen de provincies ook op een bijdrage uit het Nationaal Groeifonds voor economische groei en op een bijdrage vanuit Europa. Maar die kans is naar mijn idee klein, omdat het spoorlijnen betreft die alleen binnen Nederland lopen."

Hoe gaat het nu verder?

"Dit plan moest voor 1 mei ingeleverd zijn, dat is keurig gedaan. Nu ligt het plan weer op het bord van het Rijk. Een belangrijk moment komt op 19 mei, als er een Kamercommissie gaat praten over de ambities voor het openbaar vervoer tot 2040. De Lelylijn staat namelijk nog niet op de lijst als noodzakelijk. Het duurt natuurlijk nog jaren voordat er echt wat kan gebeuren, die tijd kan gebruikt worden voor het proces. Zo moet er een definitief tracé gekozen worden en volgen er allerlei onderzoeken. Dat zal zeker tien jaar duren."

(Advertentie)
(Advertentie)