19e-eeuwse foto van legendarische Friese hardrijder gevonden in kringloop

01 feb 2021 - 14:17

Een bijzondere vondst in een Friese kringloopwinkel: een originele foto van de ooit beroemde schaatser Ulbe van Dijk (1841-1910) uit Gauw. Deze ijskampioen won in de 19e eeuw de ene wedstrijd na de andere. Van hem waren slechts drie foto's bekend. De nieuw ontdekte foto is de oudste, vermoedelijk uit de jaren 1870-1880.

Ulbe van Dijk (1841-1910) uit Gauw - Foto: Omrop Fryslân, Sian Wierda

Ulbe van Dijk was in het verleden een bekende kortebaanrijder, een soort Sven Kamer van de 19e eeuw. Kranten schreven destijds over hem als 'den koning der hardrijders', de 'ongeslagen kampioen' en 'de schier onoverwinnelijke.' Er is geen andere Friese schaatser geweest die zoveel kostbare prijzen heeft gewonnen.

Voor 1 euro

De foto van Ulbe van Dijk lag in de kringloop in een bakje tussen andere oude carte de visite. De ontdekking werd gedaan door historicus Sian Wierda, werkzaam als journalist bij Omrop Fryslân. Hij nam de foto mee naar huis voor een euro.

Op de carte de visite stond geen naam, maar toch kwam de foto hem bekend voor. Thuis schoot het Wierda te binnen: het gaat om hetzelfde portret van schaatser Ulbe van Dijk dat ook op de cover van het boek Hardrijderijen yn Friesland staat. Maar het blijkt dat die coverfoto een 20e-eeuwse reproductie is van de originele foto uit de kringloop. Tot nu toe waren er maar drie foto's van Ulbe van Dijk bekend, alle drie in later tijden gemaakt.

De originele foto naast de reproductie op de boekcover van 'Hardrijderijen in Friesland' - Foto: Omrop Fryslân, Sian Wierda

Wierda heeft de foto aan het Fries Scheepvaart Museum in Sneek geschonken. Daar wilden ze de foto graag aan de collectie toevoegen. Van Dijk kwam vlakbij Sneek vandaan en het museum heeft twee ijszalen waar het verhaal goed tussen zou passen.

Fries Scheepvaart Museum

"Het is geweldig dat wij nu deze oudste foto in de collectie mogen opnemen. De afbeelding van zo'n groot schaatskampioen is een mooie toevoeging aan wat we al in huis hebben over de geschiedenis van het schaatsen," zegt directeur Meindert Seffinga.

IJszaal in het Fries Scheepvaart Museum - Foto: Omrop Fryslân, Sian Wierda

Ulbe van Dijk werd in 1841 geboren in Gauw. Zijn vader werkte als boer en Ulbe zou hem opvolgen. Toen Ulbe 19 jaar was, won hij in Joure voor het eerst een prijs met een hardrijderij. Daarna ging het snel. In februari 1864 werd er in de krant geschreven dat Ulbe 'volgens een te Wijmbritseradeel loopend gerucht' al 600 gulden per maand verdiende op het ijs. Hij kon 160 meter in 11 seconden afleggen. Vaak ging Ulbe op maandag weg en kwam hij zaterdagavond terug met zes prijzen van 100 gulden of meer.

'De roem der Friesche schaatsrijders'

Op de korte baan was Ulbe jaren de snelste rijder. Hij won niet alleen geld, maar ook bijvoorbeeld een luxe klok, horloge en bouilloire. Hij was een beroemd man: "De élite der provincie sprak hem aan, de besturen der ijsclubs vereerden hem." In 1864 zou koning Willem III hem zelf hebben uitgenodigd op paleis Huis ten Bosch in Den Haag om de 'roem der Friesche schaatsrijders' te zien. De reis zou worden betaald.

99 prijzen en premies

Ulbe won zoveel prijzen, dat enkele ijsclubs hem in 1871 uitsloten van deelname aan hardrijderijen. Desondanks ging in 1873 voor het eerst een prijs aan Ulbe voorbij: hij was in het 'schaatsenrijden eindelijk overtroffen'. Ulbe bleef nog tot 1879 actief schaatsen, maar de winnaar van weleer was hij niet meer. In zijn carrière heeft hij in totaal 99 prijzen en premies gewonnen. Eigenlijk had hij 100 gewild, maar dat is hem niet meer gelukt.

1871 en 1864 - Foto: Delpher

Met boerendochter Aetske Terpstra kreeg Ulbe tussen 1867 en 1887 maar liefst 11 kinderen. In 1882 verhuisde het gezin naar Raerd. Van Dijk kreeg een landbouwcrisis en ziek vee voor de kiezen. Hij liet het boer-zijn achter hem en verhuisde in 1887 naar Wytgaard, waar hij werkte als koopman en slager.

Van winnaar tot armoelijder

In 1889 ging Ulbe echter failliet. Zijn schaatsprijzen moesten worden verloot om de schuldeisers te betalen. Hij verhuisde naar Dronryp, waar hij nog als koopman en arbeider werkte. In 1891 schreef de krant dat hij 'armoede lijdende' was: "Aldus gaat de roem der wereld verloren!"

IJsclub Thialf vierde in 1905 zijn gouden jubileum in Heerenveen met voormalig hardrijders als eregasten. Ook de 63-jarige Ulbe van Dijk was er bij, om zelfs nog een wedstrijd te schaatsen. Het zal een van zijn laatsten zijn geweest. In 1909 verhuisde hij van Dronryp naar Amsterdam, waar ook kinderen van hem woonden. Daar overleed Ulbe van Dijk op 25 november 1910. Hij werd in Gauw begraven. Zijn graf bestaat al niet meer.

Sian Wierda over zijn fotovondst en schaatser Ulbe van Dijk

(Advertentie)
(Advertentie)