Vietnamees op Campus Fryslân werkt aan Friese spraaksynthesizer

29 nov 2020 - 10:27

Een geschreven Friese tekst laten voorlezen op de computer. Het kan wel, maar het klinkt niet natuurlijk. In andere talen, zoals Engels, Spaans en het Nederlands klinkt het al veel beter en dat komt omdat er een betere, nieuwe techniek achter zit. Om deze geavanceerde techniek ook voor het Fries beschikbaar te krijgen, doet de Vietnamees Phat Do een promotieonderzoek op Campus Fryslân, onderdeel van de Rijksuniversiteit Groningen.

Phat Do - Foto: Eigen foto

Het is een probleem dat er niet veel audio in het Fries beschikbaar is. Phat Do heeft juist een hele hoop data nodig om de spraaksynthesizersoftware te 'trainen' in het Fries. Dan gaat het om typisch Friese geluiden en klanken, maar ook om de melodie van een zin.

Als voorbeeld heeft Jelske Dijkstra, die Phat Do ondersteunt in haar onderzoek, de Nederlandse spraaksynthesizer een Friese zin te laten lezen. Het klinkt goed, maar de Hollandse 'r' klinkt anders als een Friese 'r', en ook de melodie van de zin is net wat anders zodat het niet helemaal Fries klinkt.

Jelske Dijkstra - Foto: Eigen foto

Campus Fryslân heeft met Friese schrijvers en Audiofrysk - uitgever van Friese luisterboeken - een samenwerking afgesproken. De audiobestanden van de voorgelezen boeken mogen gebruikt worden als trainingsdata voor de spraaksynthesizer. "Het grote voordeel is dat wij dan veel audio hebben van één stem én er zijn tekstbestanden van."

Met die data gaat Phat Do aan de slag, maar dan heeft hij nog niet genoeg. Volgens hem kunnen ook andere talen die dichtbij het Fries liggen, worden gebruikt als trainingsdata. Hij denkt aan Engels, Nederlands en misschien zelfs het Duits, omdat dat talen uit dezelfde West-Germaanse talenfamilie zijn. Bij zijn onderzoek probeert hij antwoord te krijgen op vragen als: hoeveel andere talen kun je nog gebruiken? In wat voor percentages? Wat bepaalt, welke talen kunnen worden gebruikt?

Met de uitkomsten van het onderzoek kunnen ook van andere kleine talen spraaksynthesizers worden gemaakt. Dat het Fries als eerste kleine taal aan de beurt is, komt door Campus Fryslân. "Ik ben heel blij dat ik hier mijn promotieonderzoek kan doen en ik wil dan ook wat terugdoen voor de regio", zo geeft Phat Do als verklaring.

Commercieel niet interessant

Over drieënhalf jaar moet zijn onderzoek afgerond zijn en moet er een prototype liggen. Volgens Jelske Dijkstra is zo'n spraaksynthesizer heel belangrijk voor een kleine taal. "Ook de kleine talen moeten mee in technische ontwikkelingen. Maar voor grote commerciële bedrijven is het niet interessant omdat het duur is om zoiets te ontwikkelen. Dat kan niet terugverdiend worden. Dus als wij het niet doen, doet niemand het."

Als de Friese taalsynthese af is, komt het gratis beschikbaar. "Je kunt er dan dagelijks gebruik van maken. Bijvoorbeeld in het onderwijs. Of in de zorg: denk aan mensen die door ziekte niet meer kunnen praten. Die kunnen dan door zo'n Friese spraaksynthesizer toch in hun eigen taal communiceren."

Buro de Vries: Phat Do en Jelske Dijkstra over de spraaksynthesizer

(Advertentie)
(Advertentie)