Omrop TIP: De Fryslân DOK 'Met het helmhout tussen ons in'

07 nov 2020 - 11:31

'Mei it helmhout tusken ús yn' is een regel uit het beroemde liedje 'Skûtsjesilen is myn nocht'. Vroeger, toen het skûtsje nog een vrachtschip was, stonden man en vrouw beide aan het roer. Waarom kent het SKS skûtsjesilen dan nog steeds geen vrouwelijke schippers? Dat is de vraag in deze Fryslân DOK.

In de verhalen over skûtsjes en zeilen met skûtsjes is de rol van de vrouw altijd onderbelicht geweest. Documentairemaker Karen Bies wilde in de Fryslân DOK 'Met het helmhout tussen ons in' nu eens de vrouw naar de voorgrond halen. Het verhaal begint met haar oma, de nu 101-jarige Henderika Bies-van Dijk. De Groningse Henderika trouwde in 1939 met de Friese Johannes Bies. Samen waren ze skûtsjeschipper. Ze vervoerden terpgrond, turf, zand of suikerbieten, wat er maar aan vracht was.

Henderika Bies-van Dijk (101 jaar) - Foto: Omrop Fryslân

Er waren in de eerste helft van de 20e eeuw in Noord-Nederland nog honderden skûtsjeschippers. Man en vrouw deden het werk aan boord samen. Het laden en lossen, het zeilen onderweg. Soms moesten ze het schip trekken. Man en vrouw deden dat om beurt en ook de kinderen hielpen mee. Het schippersechtpaar deed het werk samen, ook het sturen van het schip.

Kinderen trekken het skûtsje met vracht - Foto: Fries Film Archief

In de Fryslân DOK worden beelden getoond van oude films, waarin het vroegere leven op een skûtsje duidelijk wordt. In de film 'Oud en Arm' uit begin jaren '20 kun je zien hoe een geladen skûtsje wordt getrokken, als er geen mogelijkheid was om te zeilen. Verder is er een mooie film uit 1946, waarin Ulbe en Akke Zwaga onderweg zijn van Hindeloopen naar Grou om een wedstrijd te zeilen. In deze film zie je hoe Akke vaak aan het roer stond.

Akke en Ulbe Zwaga, in een film van de NTR uit 1946 - Foto: Fries Film Archief

Het zeilen met het skûtsje in de zomer, dat al sinds de 19e eeuw wordt gedaan, was een mannenzaak. Ze konden er geldprijzen mee winnen, en dat kwam goed uit in de stille tijd, wanneer er niet veel vracht was. De huisraad, vrouw en kinderen gingen aan wal, en de man zeilde de wedstrijd. De vrouw zorgde voor eten en drinken, voor het feest naar de winst en voor de troost na verlies. Niet alle skûtsjeschippers van vroeger wilden wedstrijdzeilen, want averij konden ze zich niet veroorloven. Het schip was immers hun broodwinning.

Schipper Tjitte Brouwer, begin jaren '70 - Foto: Fries Film Archief
(Advertentie)
(Advertentie)