Eelke (68) mocht syn stamseldonor gjin pompeblêdekaart stjoere

Hy is dy sechstiger, en in healjier lyn hie er net tocht dat er der sa bysitte soe. Hy wie doe deasiik.

"In april vorig jaar werd ik ziek. Een griepje dacht ik, maar het griepje wilde niet overgaan en ik ging maar eens naar de huisarts". De húsdokter fertroude it net en stjoerde him troch nei it MCL. Dêr krige hy in bonkemoarchpunksje.

De útslach: begjinnende leukemy. De stamsellen wurkje net goed. Se meitsje wol bloedsellen oan, mar dat binne hiele minne bloedsellen, saneamde blasten. In normaal minsk hat maksimaal fiif prosint blasten, Heidinga hie alve prosint en waard trochstjoerd nei it sikehûs yn Grins.

Dêr woene se it earst noch even oansjen, en in moanne letter krige hy nochris in bonkemoarchpunksje. It tal blasten wie no fjirtich prosint.

"Nu moeten we wel actie ondernemen, want nu is het leukemie, zei de hematoloog tegen mij", fertelt Heidinga.

Hy kaam op de wachtlist foar in stamseltransplantaasje. Dat koe ferrassend gau. "Het kwam mij een beetje 'oer it mad'."

Foar de transplantaasje ûndergie Heidinga earst noch gemo's en op fiif septimber krige er de nije stamsellen.

Yn Nederlân regelet de stichting Matchis alles om de stamseltransplantaasjes hinne. "Wij hebben drie speerpunten", seit Bert Elbertse fan Matchis. "Eén: we werven stamceldonoren. Twee: wij selecteren en matchen een donor aan een ontvanger. En drie: we nemen stamcellen af en zorgen dat die zo snel mogelijk bij de patiënt komen."

It bliuwt allegear anonym. Ien dy't stamsellen donearje wol, komt yn in wrâldwide database. In pasjint yn Nederlân soe dêrtroch stamsellen krije kinne fan bygelyks in donor út Amearika.

"Zonder deze internationale database zouden we maar heel weinig mensen kunnen helpen", seit Elbertse. "We zoeken een donor die bijna identiek is aan de patiënt. Dat doen we op basis van DNA-typering. En gelukkig kunnen we heel regelmatig een match maken."

Annagreet Hofman-Miedema út Ferwert ken it proses fan stamseltransplantaasje fan de oare kant: sy is stamseldonor. Sân jier lyn hat se har dêrfoar opjûn. "Ik tocht doe: 'och, it is mar amper in muoite. Even in wattestêfke by it wang del helje, opstjoere, en klear."

"De kâns datst oproppen wurdst, is hiel lyts. En mocht dat sa wêze, dan kinst altyd noch beslute om it net te dwaan. Dêr bist frij yn", seit Hofman-Miedema.

Jierren letter wurdt se benadere, omdat der in mooglike match is mei in pasjint.

Dan folget mear ûndersyk en úteinlik docht bliken dat Hofman-Miedema de bêste match is.

Noch deselde dei as dat se dat heart, wurdt se opnij belle troch Matchis, mei de meidieling dat it foarearst net trochgiet. De pasjint is te siik is om in transplantaasje te krijen.

"Dy persoan hie krekt foar de krystdagen te hearren krigen dat der in match is. Dat der hoop is. En dan kin it net", seit Hofman-Miedema. "It stikje hoop dat der wie, waard delslein."

Har stim brekt as se seit: "Ik fûn dat hiel slim, ik ha der ek om gûld. Net omdat ik sa graach de held úthingje wol ofsa, mar omdat ik hiel graach helpe wol. Wy hiene it hast oprêd tegearre, en dan giet it op it lêste momint net troch."

Nei in pear wiken kriget Hofman-Miedema it berjocht dat it dochs trochgean kin. Foardat se donearje kin, moat der in swangerskipstest dien wurde, want se mei net yn ferwachting wêze.

Dan folgje fiif dagen dêr't se harsels yn prikke moat. Troch dy prikken komme der stamsellen yn har bloed en by de donaasje wurde dy dan út it bloed filtere. Sadwaande hoege de stamsellen net streekrjocht út it bonkemoarch helle te wurden.

De prikken falle net ta. "Ik fielde my nei in pear dagen fan prikken hiel min. Ik wie mislik en hie it yn 'e rêch. Tagelyk fûn ik dat ik my net sa oanstelle moast. 'Wat stelt dit no foar yn ferliking mei dy man of frou dy't myn stamsellen nedich hat', sei ik tsjin mysels. Mar earlik is earlik, ik ha wol even gûld doe't ik mysels sa min fielde."

De stamsellen wurde yn Leiden ôfnommen en dêrnei kin Hofman-Miedema wer nei hûs. Se wit net wa't har stamsellen krigen hat en hoe't it no mei dy persoan giet.

Eelke Heidinga wit ek net fan wa't hy syn sellen krigen hat. Allinnich dat se fan in man fan 32 jier komme, de rest bliuwt anonym.

"Ik ben die persoon heel dankbaar, maar dat kan ik hem niet rechtstreeks laten weten."

"Ik heb wel een kaartje gestuurd", seit Heidinga, "en dat gaat dan via Matchis naar de donor. Dat moest in het Engels."

De regels foar sa'n kaartsje binne strang. "Je mag er niet inzetten hoe je heet, en waar je woont en zo. Je mag ook niet een Fries kaartje maken met pompeblêden of zoiets. Het mag niet herleidbaar zijn."

Doe't Heidinga de transplantaasje hân hie, kaam der wer in gemo. "Daarmee worden de nieuwe stamcellen als het ware versuft, zodat ze je lichaam niet aanvallen. Want die stamcellen zijn natuurlijk in een voor hen vreemd lichaam gekomen en denken dat dat niet klopt."

De wiken nei dy gemokuer wiene in hel. "Ik was dood- en doodmoe en ongelofelijk misselijk. Ik had diarree en ik at helemaal niks. Ik kon niets binnenhouden en ik had ook geen eetlust. Jemig, wat een ellende."

Nei fjirtjin dagen waarden syn bloedwearden better. "Daar word je heel blij van, want je weet: het werkt!"

Heidinga lei fiif wiken yn it sikehûs yn Grins. Doe't er wer thúskaam, wie er earst noch net folle wurdich. "Dan denk je wel eens 'als dit ooit maar weer goedkomt'. Totdat ik mij in december vorig jaar opeens realiseerde dat het eigenlijk best goed ging."

Heidinga is, sa seit er sels, in rasjoneel persoan. Dochs brekt er as er praat oer de dei fan de transplantaasje. "Het is heel gek. Het is alleen maar een zakje stamcellen dat je lichaam in gaat. En toch..."

Hy wurdt oerfallen troch emoasje.

Slokt even.

Dan praat er fierder.

"Ik heb weer een leven. Vijf september, de dag van de transplantatie, is mijn tweede verjaardag. Wij - mensen die een stamceltranplantatie hebben ondergaan - noemen dat de 'nulde dag'. Dus vijf september wordt dit jaar een feestdag."

"Het is mijn eerste verjaardag".