De toan fan Jan Koops: "Integreren"

Jan Koops
Jan Koops © Omrop Fryslân
"Klaos hadde d'r beter an daon as hi'j bi'j et hooltzaegen wat veurzichtiger west hadde. Een peer maond leden was et gebeurd.
De twie vingers die naost de cirkelzaege los op de grond laggen, die wodden deur zien vrouw Geertien oppakt, in wat WC-pepier rold en mitneumen naor de dokter, tegere mit Klaos vanzels. Mar dokter stuurde ze votdaolik deur naor et ziekehuus.
FFM Toan Jan Koops 8/2
Daor mos de chirurg mar zien de vingers weer an de haand te kriegen. En dat was wonderwel goed lokt. In et begin kon Klaos d'r nog niks mit wodden, mar et gong elke weke beter deur alle oefeningen die hi'j thuus doen mos. Gister mos hi'j veur de leste kontrole op de polikliniek wezen.
Dokter leut him alderhaande oefenings doen, kwam nao een kertier in de bienen en stak de haand uut. "Fielseteerd man, wi'j sluten hiermit de behaandeling of."
Klaos hul de doktershaand even wat langer as gebrukelik vaaste, keek de man in de ogen en vreug: "Kan ik now pianospeulen?" "Mar zeker", zee de dokter. "gien enkel prebleem", waorop Klaos zee: "Da's dan hiel mooi, ik hebbe nog nooit pianospeulen kund. Nooit leerd ok."
Mit dit moppien in gedaachten stapte ik ok es bi'j een vrund naor binnen. Hi'j hadde bi'j de veurdeure een plakplaetien daorop ston: Hier kuj Drents praoten. Ik wees naor et plaetien en zee him: Dat vien ik hiel bizunder, daj' bi'j iene over de drumpel kommen en votdaolik Drents praoten kunnen.
De tekst - Hier kuj Drents praoten - liekt d'r ommers van uut te gaon dat elkeniene, zomar as deur een wonder, Drents praoten kan, ok al het hi'j of zi'j dat nooit een keer leerd.
Ik dochte dat de tekst eins wezen moeten hadde: Hier meug ie Drents praoten. Krekliek as in et Fries: Praat mar Frysk.
Dan is et een uutneudiging an meensken die wend binnen en praote thuus Drents of Fries, om dat veural ok in et huus mit zoe'n plaetien te doen. Zoks kennen we in et Stellingwarfs vanzels ok: Wie wend is Stellingwarfs te praoten hoeft et hier ok niet te laoten.
Mar laeter bedocht ik mi'j dat et juust hiel goed is: Hier kuj Drents praoten. Ommes, as iene wat döt daor een aander muuite mit het dan wodt wel zegd: Dat kuj' niet doen. Hi'j kán et wel doen, letterlik, mar wi'j bedoelen dan dat iene zoks niet doen moeten zol. Iene uutschellen, bi'jgelieks: dat kuj' toch niet doen!?
Now, bi'j mien buurman van doe kuj' Drents praoten! Niks mis mit.
Vaeke wodt docht dat et verkeerd is en bruke jow eigen tael of streektael aj' argens aanders binnen. Wat is et dan mooi daj' bi'j buren gewoon je eigen tael bruken meugen. Doe ik es deur Amsterdam leup zag ik ok zoe'n plakplaetien op een deure: Praat mar Frysk. Ik vun dat schitterend. Ok as Stellingwarver vuulde ik mi'j votdaolik thuus.
Now wi'j al weer roem drie jaor in Noord-Frieslaand wonen heur ik vanzels vule minder Stellingwarfs om mi'j henne. In et dörp, in de karke of bi'j et bridgen is et veural Fries.
En ik marke dat bi'j die bridgers die Nederlaans praoten et Fries heur hieltied minder te machtig is. Een enkeling prebeert zels al wat woordties Fries weeromme te praoten. En daor he'k vule respekt veur.
De Hagenezen of Rotterdammers die hier kommen te wonen en die et mar niks vienen dat wi'j oonze eigen tael bruken blieven, of dat now Fries of Drents of Stellingwarfs is, die raozen bi'jtieden om et hadste dat meensken uut et buterlaand van et Arabisch of moeten en Nederlaands praoten moeten. "Integreren!", zeggen ze dan.
Now, zoks gelt hier dus ok. Aj' in et Westen jow huus duur verkopen en dus meer as genog hebben om hier wat op te kopen, dan hej' vaeks ok nog wel flink wat geld over. Gao dan op een kursus Stellingwarfs of Frysk. "Integreren, hiet dat" No, sa!"