De toan fan Jan Koops: "Kraantebezorger"

de toan fan jan koops kollum
Jan Koops © Omrop Fryslân
"Wat ston d'r deensdag een mooi stok in de Liwwadder over de 80-jaorige Piet Lootsma die op die leeftied nog hieltied kraanten bezorgt, al krap veertig jaor, tegere mit zien vrouw Jantje. Vroeger deden de kiender ok mit. "Overslaon is d'r niet bi'j", zegt Piet Lootsma, "dit is oonze plicht."
Ik kenne dat ok van doe ik nog een klein joongien was; wi'j hadden een kraantebezorger, daor koj' de klokke op geliek zetten: alle daegen vuuf over drieje klepperde de brievebusse as Jan Bruunsma de kraante d'r in glieden leut.
Weer of gien weer, altied dezelde tied. Daor ha'k en he'k diep respekt veur.
Kiek, veur een weke zol zoks mi'j ok nog wel goed ofgaon, mar jaorenlaank zes daegen in de weke zoe'n plicht naokommen, dat is niet niks.
De toan fan Jan Koops
Doe wi'j gistermorgen een kuier hadden om Jorwert henne, doe kreeg ik mit elke stap die we deden, nog meer ontzag veur de bikkels die deur weer en veural wiend henne gaon om oons et ni'js te leveren. Lopende kowwe d'r al haost niet tegenin kommen, wat zal et dan wat wezen op de fietse mit zwaore tassen mit kraanten d'rin?
Mar ok bi'j oons in Kollum is et hiel goed mit de bezorging. As et stormd het of et is spekglad, dan vraog ik mi'j of al lopende naor de brievebusse buten of de kraante d'r wel wezen zal. En altied weer wo'k niet teleursteld.
Veurige weke bleek dat de Ni'je Ooststellingwarver d'r niet was, mar de bezorger hadde d'r een groot stok pepier bi'j daon daor op ston dat die kraante d'r niet was, mar misschien wel naobezorgd wodden zol.
Dat leste gebeurde niet, mar da's niet de schuld van de bezorger. Aj' een klaacht deurgeven zollen over et missen van een kraante dan kriej' deurgaons die kraante niet laeter nog bezorgd, mar verlengen ze jow abonnement mit een dag. Jow wodt vaeke ál deurgeven daj' de kraante dan digitaol lezen kunnen. Mar zoks vien ik dus niks.
Ik moet et pepier in hanen hebben, de inkt nog roeken, wi'j wiezen van dan, hèn. Krekliek gaot et mit boeken: ok die moe'k in hanen hebben; ik moet d'r deurhenne blaederen kunnen. Die e-readers, ik vien et mar niks.
Mar goed, de bezorgers. As ze zels al de muuite nemen om even een pepier d'r bi'j te doen dat een kraante niet leverd wodden kan, dan verdienen ze grote wardering.
Mar wat bliekt: et tal kraantebezorgers dunt hieltied meer uut. D'r wo'n al flinke bonussen geven aj' een bezorger leveren die et veur langere tied volhoolt.
Mar dat wodt dus hieltied minder.
Een tied leden vertelde oons bezorger mi'j een ienvooldig veurbield van een prebleem daor ni'je bezorgers tegenan lopen. Vroeger weren et haost allemaole kraanten die de middags uutkwammen en bezorgd weren. Mar ze wo'n now morgens bezorgd. En bi'j de winterdag - liekas now dan is et bi'jtieden een hiele toer en zuke as ni'je bezorger uut welk huus aj' hebben moeten.
Buten is et nog duuster, de straotverlochting is veur een pat uut en de huusnommers bin dan haost niet te vienen. Een verlocht huusnommer zol dan een uutkomst wezen.
Veur brievebussen gelt zoks ok. Oonze brievebusse staot aachter een pilaor an et begin van oonze oprit. Mar as ni'je bezorger ziej' die al vlogge over et heufd. En dan moej' een aentien de oprit op, van de fietse of, drie traptreden op en daor hewwe in de mure ok een brievebusse. Bi'j de zoemerdag gebeurt zoks mar ien keer, omreden ze dan, weer onderwegens naor de straote, zien dat daor de brievebusse an disse kaant van de pilaor stoat.
Mar in disse donkere tieden kommen ze d'r vaeke wat laete aachter. Dan wodt et een echte kraante-bezorger bezorgd as hi'j is of hi'j de kraanten nog wel op 'e tied bi'j de meensken kriegen kan.
Now, bi'j oons het et nog nooit es mis west. Alle lof dus veur de kraantebezorger!"