De toan fan Jan Koops: "Vuurwark"

Jan Koops
Jan Koops © Omrop Fryslân
"Op et nippertien kon ik donderdag veur Kast nog een zelsmaekte kaststal naor Zoetermeer brengen. Et gong op haoren en snaoren, mar hi'j was klaor; tenmeensen dat docht ik.
Mar doe 'k thuus de foto's - die 'k in Zoetermeer maekt hadde - d'r nog es bi'j kreeg, dee blieken dat ik in de haost vergeten was en maeke binnenkezienegies veur in de raemen. Now weren et toch wat grote gatten daor et locht van de laampies deurhenne scheen.
Daoromme he'k de zaoterdag thuus votdaolik nog drie binnenkezienegies maekt en die Twiede Kastdag mitgeven doewe mekeer weer zaggen. Klaor dus.
Now bin ik dus weer een tiedtien vri'j van kaststallen? Nee, niet.
De toan fan Jan Koops
De veurbereiding veur de volgende kaststal begint elk jaor op Ni'jjaorsdag of de dag daornao. Dat zit zo.
Veur et dak van de husies of stallen bruken wi'j bojems van sinesappelkissies. Daor zaegen wi'j kleine shingles van; dakbedekking. En de panlatten daor die op liemd wodden die bin van de stokkies van vuurpielken. Ok veur aandere bouwonderdielen kuwwe die stokken wel bruken. Ik maeke d'r ok ledderties van.
Dat elk jaor op 1 of 2 jannewaori struun ik de buurt of naor die stokkies die op straote of in de baarm liggen. Femilie, vrunden en kennissen helpen mit, dat in Winsum, Berkoop, Wolvege en op De Smilde wodt ok van dit bouwmateriaol veur mi'j inzaemeld. En daor bin ik slim bliede mit.
Niks is ja mooier as zoe'n kaststal veur et grootste pat maeken te kunnen van bruukt materiaol of ressies en zokswat.
Mar begin disse weke he'k in Kollum vule minder vuurpielkestokken vunnen as veurig jaor. En et zol mar zo kunnen da'k ankem jaor hielemaole niks meer vienen zal. Losse vuurpielken bin now al verbeuden, en d'r bin geluden van orgenisaosies die willen dat ál et vuurwark verbeuden wodt.
En as ik de beelden op de tillevisie en op social media bekieke van wat d'r hier en daore gebeurd is mit oold op ni'j, dan meugen ze om mi'j straffen zetten op et verkopen én kopen én et bi'j je hebben van wat veur vuurwark dan ok mar. Et is ja verschrikkelik! Dan mar wat aanders verzinnen veur de panlatten en ledderties.
Mar nee, de vier perti'jen die heur op dit stuit bugen over de vraoge hoe serieus ze de grondwet nog nemen zullen, die perti'jen vulen niks veur een vuurwarkverbod. In de kraante ston dat die perti'jen vienen dat dit soorte van vuurwark as een belangrieke Nederlaanse tredisie zien wodt waor ze fonnementeel niet van of willen.
Een belangrieke Nederlaanse tredisie. Laot me niet lachen. Of nee: laot me niet goelen. Eregister weren d'r achttien slaachtoffers in et Ogeziekehuus in Rotterdam terechte kommen.
De ogedokter daore die veur de 26-ste keer dienst dee mit oold en ni'j die hadde et ok over een tredisie; hi'j nuumde die naacht een tredisionele horrornaacht. En dan hewwe et alliend mar over schae an de ogen. D'r bin ok nogal wat heur haand kwiet of een tal vingers.
Aanderen bin veur altied doof of hebben aandere trauma's oplopen. Dat is dus allemaole 'Nederlaanse tredisie'.
Pelisies, meensken bi'j de braandweer of van de zieke-auto, ze wo'n allemaole bestookt mit levensgeveerlik vuurwark. Heurt bi'j de Nederlaanse tredisie. Auto's in de fik, brievebussen vernield; Nederlaanse tredisie.
Et liekt bi'j een pat van et jongvolk een sport te wezen om uut te zuken hoe aj' et meerste vernielen kunnen.
Nee, dan heb ik respekt veur jonges en maegies die an dit soorte van vernieleri'je niet mitdoen mar kiezen veur een echte sport. Een Engelse knaop van zestien jaor die de wereld van et pijltiesgooien op 'e kop zet, of een scheuvelrieder van 19 uut Grunningen die elkeniene de hakken zien lat.
Ik bin beni'j hoe hi'j et d'r et kommende weekaende van of brengen zal bi'j de Europese kampioenschoppen afstanen in Et Vene. Hopelik brengt de negentienjaorige Jenning De Boo daor vuurwark op et ies."