De toan fan Jan de Groot: "Smirg goed"

de toan fan jan de groot kollum
Jan de Groot © Omrop Fryslân
"In desimber sâg ik in Fryslân doc 'n indrukwekkende ripportazy. over de walfisfaart. 't Waar swaar foor de werkende mânly, maar nag swaarder foor de walfissen fansels. Maar ik wil 't in deuze kollum nou niet hewwe over foor- en teugenstanders fan de walfisfaart.
Alle keren at d'r over de walfis praten wort, kom ik naamlik fortendalik bij myn aigen trauma út. As kynd stonnen d'r bij ôns op 'e eettafel, naast de bôrden en bestek, ok nag twee ândere dingen. As eerste 'n deur ônssels innander set doasy met derop 'n foto fan 'n aarm Afrikaans kynd met derbij skreven 'Gast aan tafel.' Derin deden wij alle keren wat sinten en die sinten gongen dan op 'n stoit naar Afrika. Dut gong fan skoal út, wil'k lo.
De toan fan Jan de Grootreport-it-Kollum_JdG_Levertraan
Maar naast dat doasy ston 't... monster: 'n flessy levertraan. 'n Prot fan jim, as lústeraars, sille dut nou fast herkinne en 'n smirg gesicht trekke. Echt, die't levertraan útfonnen het, motte se kromhange met granaten, om 't soa maar 's te sêgen. Hoe kin een soks nou útfine!? En wij waren d'r froeger de dúppe fan. Man, man, wat waar dat goed SMIRG! Met hoofdletters.
Neffens de geleerden waar dut spul och soa goed foor je. Nou, ik kon mij dat froeger niet foorstelle en nou nag hyltyd niet dat 'n lepel levertraan dyn leven ferbetere kon of langer make kon. In teugendeel! En is 't ooit antoand dat dut ok echt goed foor je waar? En werom nimt men nou gyn levertraan meer? Maar och, laat die fragen maar foor wat se binne.
Werom na de tiid doe't wij, as kines, dat smirge goed innimme mosten. Ons ouweloi hoefde dat spul niet eens in te nimmen! Ons hait en mim hadden dus maklik praten at se daagliks op ôns an 't inpraten waren om dat fergif dochs maar weer deur te slokken. Alle keren hoopten wij dat ôns mim fergat om dut spul op tafel te setten. 'n Dag gyn levertraan waar 'n dâg gelukkig leefd, soa'n spultsy waar 't.
Om't ik 't niet puur hewwe wou deur middel fan 'n lepel fol, worde dut in 'e fla en joghurt dout. Ni, niet ferstopt, want dut kleurloaze goed laai in 'e regel as 'n fijand in 't midden fan 'e fredelievende brij. Der sâgst 'n hutsy na, dan begônst te suchten en derna leken 't wel ast dinkbeeldig 'n anloop met 'e polsstok namst. Dat is aigenlik wel 'n mooi metafoor foor de lepel. Ik skepte dan dat kouwe lava út myn bôrd, al wou ik op dat stoit dat 't 'myn' bôrd niet waar Utaindlik deenst 't in 'e mônd. Nag maar nauliks beroerde 't de tong of je begonnen al te kokhalzen. Alle keren weer. Gau deurslokke dan en dan met 'n snelhyd fan hoe't Femke Bol over de hordes springt, je bôrd leeg ete met 't overbleven goedlik spul. Kortom: je atten dat dan op al hadden je in gyn weken eten had.
Maar blykber waar 't 'n hite haai, want inenen worde dut bij ôns ôfskaft. Ik waar fansels soa wiis as 't protter en begon sels spontaan witlof lekker te finen Ni, nou overdriif ik. Hoe dan ok: alles waar en is lekkerder as levertraan!"