De toan fan Anne-Meta Kobes: "Zonnewende"

Anne-Meta Kobes, de toan fan
Anne-Meta Kobes © Jantina Scheltema
"Donker he, vanmorgen. Opstaan bij het krieken van de dag is er voor velen in deze tijd van het jaar niet bij. Daarvoor zou je tot ver na aanvang van de werktijd nog in bed moeten blijven liggen: pas rond een uur of negen laat het zonlicht zich zien.
Maar, getroost: na vandaag zitten we weer aan de goede kant van de tijd. Wat daglicht betreft dan. Want vandaag is de winterzonnewende.
De toan fan Anne-Meta Kobes
Dat betekent dat ons noordelijk halfrond zich vanaf nu weer steeds meer naar de zon zal keren en het hier dus steeds lichter wordt. Dat heeft te maken met de stand van de aarde.
Als je een stokje door het midden van de aarde zou prikken, van de noord- naar de zuidpool, dan zou het je opvallen dat de aarde niet helemaal recht in het lood staat.
Hij hangt een beetje, naar één kant. En omdat de aarde draait, helt zo de ene helft van het jaar de noordelijke kant het meest naar de zon, en de andere helft van het jaar de zuidelijke.
Vandaag is het dus vooral: heel lang donker. Al sinds heugenis hebben mensen de behoefte deze lange periode van duisternis te doorbreken met licht. Het Scandinavische Joelfeest is daarvan een stokoud voorbeeld. 700 jaar voor Christus schreven mensen al over dit feest.
In de winter haalden mannen een groot stuk hout uit het bos dat door de vrouwen thuis werd aangestoken met behulp van de as van het hout van vorig jaar. Rondom de zonnewende werd het blok dan twaalf dagen lang zachtjes brandende gehouden. Een klein maar zeker lichtpunt in huis.
Ook in het zuiden van Europa had men in de winter behoefte aan licht. In de eerste eeuw werd het daarom een populair gebruik om de zonnegod te vereren. Daarvoor prikte men een specifieke datum: het zou feest zijn op 25 december.
Toen weer later het Christendom groot was geworden, besloot men deze datum te wijden aan de geboorte van het Lichtkind Jezus Christus.
En zo komt het dat we juist komende week Kerst vieren. Een feest van licht, pal na vandaag: de kortste dag."