De toan fan Jan Koops: "Locht"

Jan Koops
Jan Koops © Omrop Fryslân
"Vandaege is et de kotste dag van et jaor. Sund 21 juni hewwe daegeliks een peer menuten minder daglocht kregen. En a'k eerlik bin kiek ik d'r now al weer tieden naor uut dat de daegen langer wodden zullen.
Vandaege is et de kotste dag van et jaor. Sund 21 juni hewwe daegeliks een peer menuten minder daglocht kregen. En a'k eerlik bin kiek ik d'r now al weer tieden naor uut dat de daegen langer wodden zullen.
Mar meensken mienen et weer verriefelen te moeten. D'r bin d'r die daenken: te min locht? Now dan zörg ik zelf wel veur locht. En zo ziej' now al weken hier en daor huzen, straoten, ja zels hiele dörpen overdaodig in et locht staon.
D'r bin meensken die et hiele huus rondomme in et locht zetten; bi'jtieden zels mit flikkerende laampies van verschillende kleuren. En zoks wodt ok nog es anvieterd deurdat dörpen of buurtverienigings wedstrieden uutschrieven mit priezen veur wie de mooiste of meerst bizundere verlochting het.
De toan fan Jan Koops
Now zoj'm daenken kunnen: hi'j het verlet van locht, now dan zal hi'j al die feestverlochting slim op pries stellen. Mis! Al die overdaod an glitters en flikkerende laampies: ik hebbe d'r hielemaole niks mit.
Een kastboom hewwe ok niet in huus omreden wi'j kaststallen staon hebben. Staon die stallen dan niet in et volle locht? Now nee, daor zitten bescheiden laampies in om et sfeervol te holen.
Wi'j gaon op de Kastdaegen an en in de karken wodt in de adventtied, de tied as veurbereiding op de Kastdaegen, elke zundag een extra keerze ansteuken. Dat staot van ooldsher symbool veur et hieltied lochter wodden, et overwinnen van et duuster, et gruuien van de hope naor en de verwaachting van de geboorte van een kiend. Vule meensken daenken dan ok dat mit de kastdaegen de verjaordag van Jezus vierd wodt.
Mar veur mi'jzels hebben de kastdaegen een wat aandere betekenis. In mien beleving gaot et d'r omme dat wi'j toeleven naor een stokkien verlochting van en in oonszels. Dus niet et vieren van de verjaordag van een kiend, mar as et goed is et vieren de geboorte van de Christusgeest in oonszels; de Christusgeest die ok in Jezus was en waorvan ok vule aandere meensken deurdrongen binnen. Bi'jtieden zonder et zels deur te hebben.
En veur mi'j leidet alle overdaodige verlochting om oons henne of van dié gedaachte, de gedaachte dat wi'jzels locht uutstraolen moeten.
De Friezen zeggen et zo mooi: Wês in sinnestriel; een oar het der ferlet fan."
Awwe mit de kastdaegen zingen van vrede op eerde dan moewe niet kieken of d'r iene is die die vrede wel evenpies brengen zal, nee, dan zuwwe naor oonszels kieken moeten: mit wie leef ik in onmin, waor kan ik mit een goed woord of gebaor de locht wat opklaoren; waor kan ik misschien een klein betien vrede brengen, al was et mar alliend dicht om mi'j henne?
Want die oorlog in Oekraïne, die lossen jow en ikke niet op; etzelde gelt veur die verschrikkelike toestanen in Israël en Gaza. Dan zoj' makkelik de moedveren hangen laoten kunnen omdaj' daenken daj' tóch niks doen kunnen an alle ellende in de wereld.
Mar vergis jow niet! Zeker, al die grote wereldpreblemen, nee, daor gaon de grote wereldleiders over. Mar wat let jow en mi'j om dan op zien minst in et klein zien te laoten wat vrede is, wat saemenleven betekent, wat barmhattigheid inhoolt, en vergeving en rechtveerdighied?
Vule kleinties maeken iene grote, zegt et spreukwoord. En zoks gelt ok veur vrede. Wawwe in et klein veur mekeer kriegen kan as een sni'jballe uutgruuien tot een groter gehiel.
Wawwe as meensken zels an locht en verlochting uutstraolen kunnen, brengt meer heil en zegen tewege as alle overdaodige kastverlochting bi'jmekeer.
Ik hope dat jim van dié meensken om jim henne hebben die wat verlochting brengen in jim leven. En wie wet kuj'm ok zels zo now en dat dat locht wezen veur een aander. Ik weenske jim vast goeie Kastdaegen."