De toan fan Anne-Meta Kobes: "Surpriseappel"

Anne-Meta Kobes, de toan fan
Anne-Meta Kobes © Jantina Scheltema
"Op het eiland smolt de sneeuw weg in de stevige winterzon. De lucht trok strakblauw, in sommige tuinen zag ik rozen bloeien. Tijd voor een vroege voorjaarsschoonmaak!
De toan fan Anne-Meta Kobes
Zo kon meteen de Sintversiering van de muren. Maar bij het opruimen ervan rakelden er plotseling allerlei leuke weetjes op.
Zo las ik dat er al heel lang surprises worden weggegeven, met Sinterklaas. Die traditie is waarschijnlijk ontstaan bij mensen van adel.
In de vijftiende eeuw gaven Spaanse edele vrouwen en heren hun dienaren de opdracht om een citroen naar het huis van een vriend of vriendin te brengen. Dat moest gebeuren op vijf december.
In de vrucht zat dan een oorbel of een ring verstopt. De bediende van het naburig huis nam de citroen in ontvangst en legde deze in de schoen van zijn jonkheer of jonkvrouw. Zo werd het kado de volgende ochtend door de juiste persoon gevonden: op zes december, de gedenkdag van de heilige Nicolaas van Myra.
Want deze Nicolaas hield van: delen. Daarover vertellen allerlei verhalen. De bekendste is die van de vader die weduwnaar werd en het moest zien te redden met zijn drie dochters.
De nood kwam aan de man, zodanig dat de vader geen andere uitweg zag dan zijn dochters op straat te laten werken. Tot er driemaal een zakje gouden munten door zijn raam werd geworpen. Zo had Nicolaas het gezin van de schande gered.
Goudstukken uitdelen kon Nicolaas vanwege de grote erfenis van zijn welgestelde ouders. Hij was enig kind. Maar ook immateriële zaken deelde Nicolaas graag. Zoals het leven zelf. In de oudste bron die over hem vertelt, wordt verslag gedaan van een executieproces waarbij de dan bisschop Nicolaas aanwezig is.
Hij heeft, voor de gelegenheid, drie legeraanvoerders uitgenodigd om mee te kijken. Nicolaas voorkomt de executie en de onschuldigen gaan vrij uit. Thuisgekomen dreigen de drie legeraanvoerders nu zelf onterecht ter dood veroordeeld te worden. Ze bidden tot Nicolaas en ook zij krijgen hun leven terug.
Citroenen met kadootjes en vrij kunnen leven, dat zijn goede dingen om te schenken. In navolging van de Spaanse adel, begonnen ook minder welgestelden elkaar te verrassen. In Nederland bijvoorbeeld met een muntje in een appel.
Kunstenaar Jan Steen verwerkte deze surprisevrucht al in 1667 in één van zijn schilderijen. En nog steeds verrassen we elkaar met ingepakte kado's, want goed voorbeeld doet goed volgen. En ik onthoud die appel vast voor volgend jaar."