De toan fan Jan Koops: "Dikke-ik"

de toan fan jan koops kollum
Jan Koops © Omrop Fryslân
"Doe ik in 1966 naor de MULO gong kreeg ik veur et eerst een agenda. Die agenda's wodden deur elkeniene votdaolik persoonlik maekt deur de naeme en et adres d'r op te zetten. Mar et bleef meerstal niet bi'j et adres.
Dat wodde vaeke uutbreided om zien te laoten daj' diel uutmaekten van een brieder gehiel. In mien geval wodde et Jan Koops, Maadsingel 35, Appelsche, Stellingwarf Oostaende, Frieslaand, Nederlaand, Europe, wereld, zunnestelsel, universum, hielal. En ik zette d'r ok nog een vraogteken aachter. Wi'j wussen en weten ommers niet wat d'r nog meer is buten et oons bekende hielal omme.
De toan fan Jan Koops
Et heugt mi'j nog dat d'r iene was die et groter wodden van de wereld om him henne zien leut in de grootte van de letters. Zien naeme was in haost onleesber kleine letterties schreven en de volgende andudings wodden hieltied wat groter tot op et lest universum of hielal over de hiele brette van de agenda schreven.
Of et daordeur komt, dat weet ik niet, mar ik hebbe mi'j wel altied onderdiel vuuld van et grote gehiel. En dat komt misschien wel omreden ik dochte dat een joongien of maegien in bi'jgelieks Japan of Mexico op etzelde stuit ok de naeme en adres in de agenda schreef en dat riegeltien wodde ok hieltied groter tot op et leste: hielal, mit of zonder vraogteken.
Wi'j kenden mekeer niet, mar heurden uutaendelik toch bi'jmekeer, zo was mien rissenaosie. Daor zullen aandere elementen ongetwiefeld ok an bi'jdreugen hebben, liekas de karke daorin preekt wodde dawwe naosten binnen van meensken om oons henne, dichtebi'j en veer vot. Ok de poletiek van Ontwikkelingshulpe gaf een dudelik signaal of.
D'r kan in zeuvenvuuftig jaor hiel wat veraanderen. Want wat is d'r nog over van et gevuul dat beschreven wodde in oons twiede volkslied uut 1996: vuuftien miljoen meensken op dat hiele kleine stokkien eerde, die schrief ie niet de wetten veur, die laot ie in heur weerde. Ok in die negentiger jaoren was oons laand al multikultereel. En al die verschillende meensken, die laot ie toch in heur weerde?
En now? Wij verdielen de wereld vaeke in hokkies: ikke en de aanderen. Ikke en de meensken die verkeerd daenken. Ikke en zij die fout binnen. Wi'j zetten overal een stek omhenne en zeggen: "Dit arf is mienes. Et is mien laand, mien geleuve, mien vri'jhied. Hierbinnen bin ik de baos en mit daarbuten heb ik niks te maeken."
En wij vraogen oons hielemaole niet of, hoe wi'j an dat arf kommen binnen, of an dat laand of an die vri'jhied. Wij mienen gien verantwoording schuldig te wezen an de geschiedenis - en . ok niet an de toekomst, oons naogeslachte.
Mirjam Bikkers van de ChristenUnie bruukte daor een peer maond leden et begrip 'Ik-tatuur' veur. Inderdaod, wi'j leven in een ik-tatuur. Mar dat is niet van de leste jaoren. Diederik Samsom, hi'j was doe Twiede Kaemerlid veur de Perti'j van de Arbeid, schreef zestien jaor leden al een brief in Trouw over de zonuumde Dikke-ik-mentaliteit. Hi'j reup op een alternetief verhael uut te dregen, een verhael waorin bescheidenhied en solidariteit centraol staon mossen.
Hi'j schreef: "De moraal in dat ni'je verhael gaot niet over burgermansfesoen, mar over een alternatief veur wat as et d'r op an komt oonze saemenleving hieltied minder mooi maekt: de verontrustende uutvergroting van et individu." De Dikke-ik dus.
Acht jaor leden dee Mark Rutte een vergeliekbere oproep: et moet stoppen mit et opstikken van balde vuusten of middelvingers naor onderwiezers, lerers, zörgpasseniel, pelisies en zokswat, zee hi'j.
Et moet stoppen mit et vernielen van aandermaans spullen, et moet stoppen mit et je volproppen mit geld dat bedoeld is veur et algemien belang, liekas de zörg, onderwies en woningbouw.
Et is te hopen dat et de kommende tied in de poletiek niet alliend gaon zal over migraosie en klimaot, mar veural ok over de vraoge hoewe kommen kunnen tot minder ik en meer wi'j. Van Dikke-ik-tatuur tot wi'jkultuur.."