Filmwrâld en Fryske taal kinne elkoar helpe, seit filmman Joris Hoebe

Joris Hoebe © Omrop Fryslân

Netflix en oare streamingstsjinsten biede in geweldige kâns foar Fryske films en searjes. "Als wij het Fries levend willen houden, dan is film een ideale drager", seit Joris Hoebe.

Hoebe is oprjochter fan CineNord (foar filmtalint en -produksje) en is ferbûn oan it Europeeske film- en medianetwurk Screen Talent Europe. Hy sjocht al jierren mei grutte ynteresse nei ûntwikkelingen yn de filmwrâld.

"Een van de belangrijkste ontwikkelingen is dat de hele wereld nu films en series kijkt in allerlei verschillende talen, met dank aan Netflix en andere streamers. Kijk naar het Koreaans, het Frans, het Noors. Mensen komen veel eerder in aanraking met iets anders dan het Engels."

Dêrom is de drompel om film of telefyzje yn it Frysk te sjen ek leger wurden. "Eerder werd er altijd gezegd: er is geen publiek voor, waarom zouden we investeren?" Dat argumint giet neffens Hoebe no net mear op.

© Lucas Kemper

Hoebe - hikke en tein yn Poppenwier - is soan fan twa 'importfriezen', sa't er it sels omskriuwt. "We spraken thuis geen Fries, al voelde het wel altijd als een soort 'memmetaal'. Maar omdat ik als Hollander werd bestempeld, ging ik me tegen het Fries keren. Ik besloot om juist geen Fries te spreken."

Nei de middelbere skoalle feroare dat, ek al wenne er doe bûten Fryslân. "In m'n tienerjaren wilde ik weg uit Fryslân. In Amsterdam kwam het Friese gevoel terug. We gingen kaatsen of Fries spreken met vrienden die ook Fries 'om utens' waren. Daar juist wel. Het Fries-zijn zit zó diep in je. Je herkent elkaar. Het is een soort gezamenlijk gevoel."

Vanaf dat moment is het Fries de taal geworden waar ik me voor wil inzetten.
Joris Hoebe oer in fragmint yn Zomergasten

En ek al praat Hoebe yn it deistich libben noch benammen Nederlânsk, hy set him yn foar Frysktalige filmproduksjes. In pear mominten yn syn libben wienen dêr krúsjaal yn. "Een daarvan was de aflevering van Zomergasten met als gast David Van Reybrouck, de Belgische cultuurhistoricus. Hij liet een fragment van Tsjêbbe Hettinga horen."

It wie in fragmint út in dokumintêre fan Pieter Verhoeff, dy't Hettinga twa jier lang folge. "Dat was voor mij zo'n bijzonder moment, zo'n mooi podium voor het Fries, zo mooi voorgedragen door Hettinga. Toen zag ik in dat het Fries iets heel bijzonders is, vanaf dat moment is het Fries de taal geworden waar ik me voor wil inzetten."

Der wurdt op it stuit wurke oan in nije Bestjoersôfspraak Fryske Taal en Kultuer (BFTK). Dy moat eltse fjouwer jier op 'e nij opsteld wurde. Yn de BFTK wurde ambysjes en plannen fêstlein op it mêd fan de Fryske taal en kultuer.

Ut ferskate hoeken binne foarstellen yntsjinne, bygelyks út de kultuer, rjochtspraak en it ûnderwiis. Omrop Fryslân lit yn dizze rige bekende en ûnbekende minsken oan it wurd oer de takomst fan it Frysk.

In oare belangrike perioade wie it Kulturele Haadstêdjier, 2018. "In eerste instantie werd ik door NHL Stenden benaderd om les te geven in Leeuwarden. Toen ontdekte ik de provincie opnieuw. Ondertussen was er ook financiering van de provincie gekomen voor een film- en mediaplatform. Dat was ook een wens van mij en dat is New Noardic Wave geworden."

"Om echt een impact te maken op de filmindustrie, vond ik dat ik in het 'heitelân' moest zijn. Dus in 2018 zijn we hier gaan wonen."

© Omrop Fryslân, Wytse Vellinga

Hoebe pleitet foar in ûnôfhinklik Frysk film- en audiofisueel fûns. Hy wiist derop dat lannen as Dútslân, Denemarken en Ierlân wol sokke fûnsen ha en dêrmei films yn 'lytsere talen' stypje, mar Nederlân net. Der is wol in Nederlands Filmfonds, allinnich giet it grutste part fan dat jild nei Amsterdam ta.

"Dat filmfonds en de NPO zijn de twee grootste financiers van films en series in Nederland", seit Hoebe. "Je zou ze verantwoordelijk moeten maken om in het Fries projecten te maken, want het Fries is een rijkstaal, net als het Nederlands. Ze moeten daarop beleid gaan maken."

Genôch ideeën en talint

Hoebe hat der lykwols net in soad fertrouwen yn dat dat gau gebeure sil. "Daarom vind ik dat we een eigen fonds op moeten richten. Dan kunnen we de voorwaarden scheppen om films te maken over verhalen en thema's die wij belangrijk vinden. In het Fries en alle varianten die in de provincie worden gesproken."

Want de ideeën en it talint is hjir wol, is Hoebe fan oertsjûge. "En dan is er ook nog heel veel filmtalent dat niet meer in Fryslân woont. Ze zijn naar de Randstad verhuisd, omdat daar het geld zit. We moeten ze de mogelijkheid geven om zich ook hier te ontwikkelen en hun ideeën te realiseren."

Het ligt ook veel beter in het gehoor.
Hoebe fynt it Frysk moaier klinken as it Nederlânsk

De Fryske taal is neffens Hoebe te moai om lizze te litten. "Het Fries heeft echt een eigen geluid. Het is veel zachter en zangeriger dan het Nederlands. Het ligt ook veel beter in het gehoor. Bovendien is het praktisch, omdat het zo dicht bij het Engels ligt. Daardoor spreek je denk ik ook een grote groep Engelstaligen aan."

Mear ynvestearje yn de Frysktalige filmyndustry is neffens Hoebe net allinnich goed foar de produksjes, mar ek foar de taal sels. "Als we het Fries levend willen houden en de hele wereld over willen laten gaan, dan is film een ideale drager. Het is het waard om daarin te investeren."

"Er wordt ook geld gestoken in zaken die minder zichtbaar zijn - denk aan ambtsstukken in het Fries. Als je dat geld investeert in audiovisuele producties kun je de hele wereld bereiken."