De toan fan Jan Koops: "Roundup"

Jan Koops © Omrop Fryslân
"Sund 2018 is et verkopen van Roundup an pattekulieren verbeuden; starker nog: pattekuliere meugen et spul hielemaole niet iensend bruken. Hiel vremd is et dan dat boeren en bollekwekers en zo et nog gewoon over et laand spuiten meugen.
Boeren bruken Roundup tegen plaanten die ze niet meer willen, wiels ze die eerst inzi'jd hebben. Vaeke gaot et om grös of klaover zo he'k lessend heurd. Boeren zi'jen dit in in et naojaor as een zonuumde gruunbemester om meer humus en stikstof in de bojem te kriegen. Et zi'jen van disse grössoorten moet veurkommen dat erosie plakvient en meststoffen votspulen. Zo blieven weerdevolle mineraolen beschikber veur plaanten.
Niks mis mit, zoj' zeggen, mar ja, as de boer in et veurjaor weer zi'jen wil of poten, dan moet die gruunbemester d'r eerst weer uut vanzels. Spuiten mit Roundup is dan dé oplossing: Deur de glyfosaat die d'rin zit starven de plaanten, die eerst zi'jd binnen, en dan kan et laand beter bewarkt wodden. Hoe tegenstriedig willen wi'j et hebben?
De toan fan Jan Koops
Pattekulieren meugen et spul niet bruken om de oprit of et terras bi'j huus schone te holen van grös en aander onkruud; et zol ommers geveerlik wezen veur de gezondhied. Mar boeren meugen etzelde spul wél spuiten over laand daor oonze eerpels weg kommen, of et graon, de bieten of wát dan ok mar.
Morgen wodt in Europa besleuten of glyfosaat ok de kommende tien jaor deur de boeren bruukt wodden mag.
Veurstaanders zeggen dat d'r een hiel tal risseltaoten van onderzuuk binnen die zeggen dat et spul gien kwaod kan. Allemaol wetenschoppelik bewezen zeggen ze d'r dan bi'j. Mar now het blieken daon dat die onderzuken daon binnen deur orgenisaosies die inschaekeld waren deur de bedrieven die et spul maeken of deur laandbouworgenisaosies.
De slachter die zien eigen vleis keurt dus. Et punt is dat daortegenover een tal studies staon van universiteiten die grote vraogtekens zetten bi'j et bruken van glyfosaat.
Acht jaor leden wodde deur een agentschop van de Wereldgezondhiedsorgenisaotie WHO steld dat et 'warschienlik' is dat glyfosaat kanker veroorzaekt. En toch stelde de European Chemicals Agency dat d'r gien grote risico's wezen zollen veur meensken. Daor is een bulte kommentaor op kommen omreden alderhaande onderzuken niet mitneumen liekten te wezen, liekas dat glyfosaat zonuumde 'oxidatieve stress' veroorzaekt, een mechanisme dat tot kanker leiden kan.
De meerderhied van de Twiede Kaemer keus d'rveur om Nederlaand uut veurzorg tegen et veurstel stemmen te laoten om glyfosaat nog tien jaor verkopen te meugen. Ommers: bi'j twiefel niet inhaelen.
Mar de laand- en tuunbouworgenisaosie LTO zol et liefst hebben dat keuzen wodt om d'r mit deur te gaon. In een passebericht schrieven ze: "Ok wi'j maeken oons zörgen over ni'je signaolen dat een mix van gewasbescharmingsmiddels misschien wel et grote risico het op neurologische andoenings liekas parkinson."
As bliekt dat et spul risico's oplevert, dan is ok et LTO van miening dat et votdaolik uut de mark haeld wodden moet.
Mar de LTO vient dat d'r gien veerstrekkende besluten neumen wodden moeten op basis van 'niet-bewezen theorienen en veronderstellings. Want zo zeggen ze "Dat doen wi'j ok niet bi'j et toelaoten van meenskelike medesienen."
Kiek, mit die rissenaosie gaot et LTO hielemaole de fout in vanzels. Et op de mark kommen van een medesien duurt soms wel tot an vuuftien jaor omreden eerst uutsleuten wodden moet dat et geveerlik is veur de gezondhied. Glyfosaat is al lange op de mark zunder dat men d'r 100% wis van is dat et gien geveren mit him brengt.
In Rotterdam bin ze een aktie begund om meensken die drugs bruken dudelik te maeken dat mít deur heur gebruuk van drugs de haandel daorin in staand holen wodt en daormit ok et opblaozen van portieken of et doodschieten van meensken.
Et zol mar zo kunnen dat naost de omkeerde vlaggen langs de velden douwkies ok bodden staon daor op staot: Mit deur jow gebruuk van Roundup krigt jow kiend laeter misschien wel Parkinson."