De toan fan Jan Koops: "Rothelle"

Jan Koops © Omrop Fryslân
"Veurige weke ston in dagblad Trouw een interview mit perfester dr. Arnold Huijgen. D'r ston boven: "De helle moet weeromme in de karke".
Dit naor anleiding van de rede die de perfester drie weken leden holen het bi'j et annemen van de leerstoel Dogmatiek an de Protestaanse Theologische Universiteit.
Een belangriek citaot uut die rede van Huijgen was dat domenees in de karken weer preken moeten over de helle. In oktober komt d'r zels een boek van him uut mit as titel: Waoromme de wereld een helle neudig het.
De toan fan Jan Koops
As et over de helle gaot, dan moet ik altied daenken an een vrund van oons die et vroeger mit kiender in de buurt bliekber ok wel es over de helle hadde.
Iene van heur reageerde dan altied mit: 'Ach, ieje mit joen rothelle!' Now, die rothelle kan om mi'j ok steulen wodden as et gaon zol om een plak nao dit leven. Et leven speult him in et hier en now of en wat d'r daornao gebeurt, och dat zien we dan wel weer... of niet.
D'r weren in de kraante en op internet nogal was meensken die et hielemaole niet mit Huijgen iens weren. Now heb ik die rede van Huijgen d'r es op naolezen en ik kriege de indrok dat de meerste meensken zien rede niet lezen hebben of him niet goed begriepen.
Letterlik zegt Huijgen: "De helle, dat is wat wi'j d'r van maeken. Wi'j maeken mekeers leven vaeke tot een helle. De meenske die him in himzels opsluut, brengt de helle veur himzels dichterbi'j; wie aanderen liefdeloos butensluut, döt dat veur aanderen."
Uutspraoken daor ik mi'j goed in vienen kan. De helle is niet et plak daor God oons, nao oonze dood, henne sturen zal awwe niet goed leefd hebben. In zoen helle geleuf ik niet.
Nee, de helle speult him hier en now of as meensken mekeer et leven onmeugelik maeken, as meensken mekeer de vernieling in helpen, as meensken mekeer hiel bange maeken deur te driegen mit helle en verdommenis. Of, mit de woorden van Huijgen: de helle speult him of as meensken tot objekt, dus tot een ding, maekt wodden.
Meensken maeken dan zels een helle, veural veur aanderen. Zoks is et geval in oorloggen; bi'jtieden is et ok in de poletiek zo, bi'jgelieks waor meensken ofserveerd binnen omreden Henk Kamp d'r van overtuugd was dat d'r hiel vule fraudeerd wodden zol, ok al zeden zien raodsmannen van niet.
Kiender wodden in pattie lanen as object, as ding, benaoderd, daor ze wiethoevule uren daegs in febrieken warken moeten of onderbrocht waren in karkelike instellings daor ze misbruukt binnen. De helle kotomme, de helle kan een plak of een tied wezen véúr de dood, daor of wanneer meensken mekeer et leven zoer maeken.
De filosoof Sartre zee daoromme al: 'De helle, dat bin de aanderen.'
Mar, ie kun et ok van de aandere kaante benaoderen, De bekende psychiater Dirk de Wachter zee juust: "de helle, dat is et missen van aanderen." En hi'j doelde d'r vanzels op dat meensken aandere meensken neudig hebben, veural as ze in de onderwal van et leven zitten. Ze moe'n dan heur verhael kwiet, heur uteren kunnen.
Die twie benaordingsmeugelikheden naost mekeer - de helle, dat bin de aanderen, óf de helle, dat is et missen van aanderen - dat hoolt dus in dat wi'j as meensken et verschil maeken kunnen, et verschil in et leven van aanderen. Wi'j kun heur leven tot een helle maeken, mar we kun heur leven ok wat minder zwaor maeken.
Johan Veenstra hadde geliek doe hi'j et karkelied Een vaste burcht is onze God vertaelde en schreef: "Al wodt de wereld ok een hel en moewe vaeke lieden. Et heufd d'r veur! De Heer die wint. Hi'j brengt oons bet're tieden."
Mar dan moewe al bedaenken dat wi'j de hanen en voeten binnen van die Heer. Of zo ik een domenee zeggen heurde: God het gien aandere hanen en voeten as oonze hanen en voeten."