Spannend of stikstofgevoelige natuur op Schiermonnikoog blijft bestaan

Een uitgebloeid rozenkransje © Omrop Fryslân, Remco de Vries
Het blijft enorm spannend of sommige stikstofgevoelige soorten wel of niet uitsterven in Nationaal Park Schiermonnikoog; zelfs nu boeren daar met veel minder vee hun werk doen. Het eiland loopt daarmee vooruit op de landelijke aanpak van teveel stikstof in de natuur.
"Het is wel een proces van de lange adem. Ongeveer anderhalf jaar geleden hebben de boeren acht-en-dertig procent van hun veestapel ingeleverd waardoor er nu ongetwijfeld minder stikstof in het duingebied terecht komt", legt boswachter ecologie van natuurbeheerder Natuurmonumenten uit.
Hoe komt het met de stikstofgevoelige natuur op Schiermonnikoog?
Dat is alleen niet het enigste probleem. "Maar ja, er is ook nog achtergronddepositie. Dat is stikstof die wordt uitgestoten door industrie, verkeer en scheepvaart. Niet zozeer op het eiland maar er omheen en op het vasteland. Daarnaast zit er al voor tientallen jaren aan stikstof in de bodem dat ook nog steeds aan het werk is."

Aan de bak

En dat bekent dat je als natuurbeheerder niet rustig achterover kunt zitten, maar nu echt aan de bak moet om de typische eilander natuur in arme, maar meestentijds kalkrijke grond overeind te houden. Voor twee soorten wordt het heel spannend of de aanpak van de stikstofproblemen op tijd komt.
Allereerst het rozenkransje; een soort die bijna uitgestorven is in Nederland. "Zonder aanvullend beheer gaan we het sowieso niet redden", zegt Jansen. "In de jaren tachtig waren er meer dan twintig vindplaatsen op het eiland van het rozenkransje. Daarvan zijn er nu nog twee overgebleven."

Rozenkransje

Die twee plekken zijn ook nog eens bijzonder kwetsbaar vertelt de boswachter, terwijl hij wijst naar de jonge berken in de Kapenglop waar de plantjes groeien: "Als deze berken oprukken dan wordt hij helemaal overwoekert en verdwijnt hij ook."
Een van de twee plekken op het eiland waar nog rozenkransjes groeien © Omrop Fryslân, Remco de Vries
Teveel stikstof betekent dat planten en bomen die het daar goed op doen andere planten wegconcurreren in de duinen. Op Schiermonnikoog zijn dat vooral berken en grassoorten. Maar ook duindoorn doet het daar goed op.

Tormentil

En dan gaat het ook nog eens slecht met de tormentil. Toch zijn er nog geen acute zorgen over het uitsterven van deze soort. "Tormentil is een iets minder zeldzame soort, maar staat ook in de voedselarme duinvalleien en de aantallen gaan langzaam achteruit."
Minder tormentil blijkt vooral slecht nieuws te zijn voor een insect. "Het is de waardplant van de aardbeienvlinder. Een vrij onopvallend, bruin-wit vlindertje. Hartstikke zeldzaam in Nederland. Die legt eitjes op de bladeren van de tormentil. Dus is er best wel wat tormentil nodig om een levensvatbare populatie te hebben."

"Versnipperde populaties"

Boswachter Jansen legt uit wat der dan verkeerd gaat. "Anders krijg je versnipperde populaties van vlindertjes die elkaar niet meer kunnen vinden. Daardoor krijg je uiteindelijk inteelt waardoor de soort ook verdwijnt."
"Daarom is het dus zaak dat we gebieden op orde houden en er genoeg tormentil groeit. Bovendien moeten die gebieden dicht bij elkaar liggen zodat de vlindertjes van het ene naar het andere kunnen gaan."