De toan fan Jan Koops: "Schrieversronte"

Jan Koops © Omrop Fryslân
"Ankem zaoterdag is et feest in Appelsche. In eupenlochttheater De Koele viert de Stichting Stellingwarver Schrieversronte van ien ure of heur vuuftigjaorig bestaon.
Vuuftig! Ik vien dat een prestaosie van fermaot. Et is ommers tegen alle verdrokking in dat disse spreekwoordelike Griffioen et heufd boven waeter hoolt. Mar daorin staot et Stellingwarfs niet alliend.
D'r wodt ok klaegd over et Nederlaans dat hieltied meer en vaeker inruild wodt veur et Engels. Een kleindochter krigt op de middelbaore schoele zonuumd tto, twietaelig onderwies daorbi'j meer as de helte van de vakken in et Engels geven wodt.
En een peer jaor leden wodden d'r ok hiele klaegzangen holen over et verdwienen van et Nederlaans op de universiteiten. Mar ok in et ni'js vliegen de Engelstaelige andudings jow om de oren. Hadden wi'j et vroeger over een direkteur van een bedrief, tegenworig woj' dan CEO nuumd: Chief Executive Officer. Waor dat veur staot is niet dudelik en verschilt van bedrief tot bedrief, want naost direkteur kan et ok wel es een bestuursveurzitter wezen.
En die veurzitter leidet gien vergeerdering, mar een meeting; en dan zitten ze niet bi'j mekeer om dudelik te kriegen waoromme de vaaststelde doelen niet haeld binnen, nee et gaot vandaege-de-dag om targets. Uutverkoop hewwe de laeste jaoren ok al niet meer; et is allemaole Sale wodden en verkopers bin inwisseld veur Sales Managers. Om kot te gaon: ok et Nederlaans staot onder drok.
Mar veur et Stellingwarfs komt daor nog es bi'j dat ze al niet zo manmachtig binnen. En et jongvolk uut de Stellingwarven gaot studeren in Liwwadden of Grunningen of Zwolle of nog veerder vot van waor hun wiege staon het. Daore, in wat ik mar even nuum 'de diaspora', daor redden ze heur in et Nederlaans of Engels vanzels.
Doe et Fries een verplicht vak wodde op de legere schoelen, doe is d'r in de Stellingwarven aorig wat verzet west en stried leverd om in et plak daorvan hiemkunde an te bieden. Komplete lespakketten bin maekt over alderhaande onderwarpen. Prachtig! En sund et begin bin d'r krapan twiehonderd boeken uutgeven deur de Schrieversronte.
Vesitekaorte van et Stellingwarfs is vanzels Johan Veenstra. Zien Stiekelstokkies, zien kollums, boeken en veurdreegaovends, ze gaon d'r bi'j de meensken in as een preek in een oolderling. Mit over de twintig boeken is 'de grote Veenstra' hofleverancier van Stellingwarver boeken.
En bi'j die krapan 200 boeken heurt ok et vierdielige Stellingwarfs Woordeboek, in de Stellingwarven ok wel es anduded as 'de dikke Bloemhoff'. Et is hiel spietig dat d'r an now toe niet een officieel woordeboek Nederlaans-Stellingwarfs uutkommen is. Mi'j donkt dat zoe'n woordeboek lichtkaans meer meensken anvieteren zal en schrieve es wat in et Stellingwarfs.
Zels he'k et Stellingwarfs van huus uut mitkregen. Now ja, van mien mammes kaante dan. Pappe kwam van De Smilde en die het d'r veur zorgd da'k die beide variaanten van et Nedersaksisch (et Drents en et Stellingwarfs) nogal es deurmekeer haelde.
Omreden oonze opa van mammes kaante bi'j oons in huus woonde, en een zuster van mamme ok daegeliks over de vloer kwam, hadde et Stellingwarfs flink de overhaand. De eerste jaoren wa'k mi'j d'r niet zo bewust van dat et belangriek wezen zol en hool de eigen tael in ere.
Dat wodde aanders doe Rienk Klooster Stellingwarver karkdiensten hul: preek, gebeden, biebellezings en lieten: alles in et Stellingwarfs. Et wodde mi'j toen dudelik dat teksten in mien eerst anleerde tael mi'j vule dichter op de huud kommen en raeken as wanneer ze in et Nederlaans binnen.
Now ja, zaoterdag dus et grote feest. As et een betien wil gao'k d'r henne. Bi'jpraoten mit bekenden, et jubileumboek mitnemen vanzels én luusteren naor lieties in et Stellingwarfs. Dat leste zal verzorgd wodden deur et Nedersaksisch Vocaal Ensemble. Waor ik mi'j eins wat over verbaoze dat is dat zi'j heur Nedersaksisch Vocaal Ensemble numen.
Aj' jow tael, of variaanten daorvan, hoge holen willen dan zol ik eerder docht hebben an Nedersaksische Zanggroep. Mar ja, Vocaal Ensemble bekt misschien wel beter en et kan wezen dat ze daordeur ok eerder nuugd wodden veur een optreden; bi'jgelieks zaoterdag bi'j de Schrieversronte.
Dus Appelsche: here we come! Oh, nee: wi'j kommen d'r an!!"
De toan fan Jan Koops