De toan fan Jan Koops: "Et evangelie van Einstein"

Jan Koops © Omrop Fryslân
"Ik heb et al es eerder in een kollum anruurd, mar d'r is vule mis in dit eins zo mooie laand.
De toan fan Jan Koops
De iene poletieke affaire nao de aandere komt veurbi'j; poletieke perti'jen kriegen deur dat et ok in heur eigen clubs niet allemaole zo goed gaot as ze docht hadden, en dan oflopen maendagaovend de uutzending over de diskrimmenaosie bi'j de pelisie.
Openi'j wodde d'r een beerputte eupentrokken. De aanders zo starke en stoere pelisiemannen die binken zi'j wodden zaachte en emotioneel omreden ze ofdaankt weren, beschuldigd van alderhaande zaeken die ze nooit daon hadden; en dat allemaole omreden ze niet wit binnen mit blond haor, of gien Nederlaanse naeme hebben of vanwegens een aander ondeugdelik argement niet accepteerd wodden.
Van hogerhaand willen ze meer zonuumde diversiteit hebben; dat is: meer meensken mit een aandere huudskleur, mit een aander komof, zodat alle meensken in dit laand heur vertegenwoordigd weten, ok deur de pelisie.
Mar aj' as donkergekleurde al solliciteren wollen, dan laot ie dat wel aj' die uutzending van maendagaovend zien hebben.
Hoe ziek moej' wezen as ie een kollega mit een aandere kleur de auto uutslepen en him beschimpen veur van alles en nog wat. Wat veur kollega bi'j dan?
Hoe ziek bi'j aj' mit twie kollega's ofpraoten een aandere kollega d'r bi'j te lappen deur alle drieje een aandere leugen over him deur te geven an de baos van et spul.
En wat veur baos bi'j aj' dat soorte van vuile spullegies niet deur hebben en anpakken? Hoe kan et dat een rechter gien vervolging instelt van pelisies die in een app-groepien de meerst verschrikkelike racistische teksten de wereld ingooien? Dan mankeert d'r wat an de meensken die dat soorte van teksten maeken, mar ok an de wetgeving in oons laand.
Meer in et algemien, wat veur meensken biwwe awwe aandere meensken diskrimmeneren?
Ik heur et van homo's die heur niet veilig vulen; niet veilig op straote, niet veilig bi'j de voetballeri'je, en zels niet veilig in de karke.
Wi'j heuren et ok over kiender mit een kleurtien of niet-Nederlaanse naeme: zi'j kriegen deurgaons veur et vervolgonderwies een leger advies as witte kiender mit een oer-hollaandse naeme, ok al haelen ze op de CITO-toets liekevule punten.
Waoromme wo'n kiender en kleinkiender van NSB-ers mit de nekke ankeken wiels zi'j zels niks verkeerd daon hebben?
Gister las ik van een brief van Albert Einstein, de geweldige wetenschopper, in 1938 an zien dochter schreven.
Een brief mit een donkt mi'j prachtige bosschop.
Einstein schreef zien dochter vule brieven mar had heur weten laoten dat de brieven niet eerder as twintig jaor nao zien wegraeken, publiceerd wodden mochten.
Hi'j was bange dat de wereld doe nog niet riepe was veur de bosschop die hi'j hadde.
Wat veur bosschop dat was, die de beroemde Einstein de wereld mitgeven wol en dat ik mar even 'et evangelie van Einstein' nume?
Now, dat was ditte:
"D'r is een extreem, machtige kracht waor de wetenschop an now toe gien verklaoring veur vunnen het. Et is een kracht die alle aandere krachten in him hoolt en bepaolt en zels aachter elk verschiensel zit dat in et universum aktief is en nog niet deur oons blootlegd is. En die universele kracht is liefde."
Einstein bruukte ok zien wereldberoemde stelling E=mc2 om die liefde uut te leggen.
Hi'j zee: "Awwe accepteren dat de energie om de wereld beter te maeken, kregen wodden kan deur de liefde te vermenigvuldigen mit de snelhied van et locht in et kwadraot, dan kommen wi'j tot de konklusie dat liefde de machtigste kracht is die bestaot, omreden d'r gien greens an is."
En mit de oorlog in Oekraïne in gedaachten vullen mi'j ok de volgende woorden op in die brief: "Misschien biwwe nog niet klaor om een bom van liefde te maeken, een apperaot dat stark genog is om de haete, et egoïsme en de hebzucht die oonze planeet stokkend maeken, hielemaole te verrinneweren."
Zoe'n 85 jaor leden schreef Einstein disse brief, mar hi'j wodde pas eupenbaor maekt in 1980. En now, dik veertig jaor later, biwwe misschien wel meer as ooit toe an zien bosschop van liefde.
Awwe daor now allemaole vandaege es mit beginnen zollen. Al was et mar deur van now of an niet meer te diskrimmeneren."