De toan fan Jan Koops: "Gedonder"

"Bi'jkotten is d'r een konklaaf van de perveensie Fryslaand mit een tal gemienten. Dat overleg gaot zo ston zaoterdag in Trouw over et Fries op de bodden naost straoten en vaorten.
Jan Koops © Omrop Fryslân
De toan fan Jan Koops
In et artikel ston dat van now of langs perveensiaole wegen en vaorten de Friese naeme staon komt.
Votdaolik daornao wodde schreven dat de perveensie daorover dus nog al even in konklaaf moeten zal mit gemienten, en dan veural mit de gemienten die nog gien officiële "Fryske plaknammen" invoerd hebben, en daorbi'j heuren neffens de kraante Harlingen en de beide Stellingwarver gemienten.
Now heb ik et een peer weken leden flink opneumen veur et Fries, omreden ik vien dat bi'jgelieks de Omrop heur bi'j heur bestaonsgrond holen moet en dat is de Friese tael. De kwaliteit van de pregrammes en de herkenberhied van de Omrop zal d'r neffens mi'j bepaold niet op veuruutgaon as die pregrammes zo now en dan in et Nederlaans moeten zollen.
Zels vien ik bi'jgelieks et Politburo van Andries Bakker en Eric Ennema stokken beter te verteren as vule praotpregremmes op NPO-1.
En zeker, bi'j et Politburo wo'n ok meensken ondervraogd die gien Fries praoten, mar de vraogen wo'n deur Andries en Eric ál in et Fries steld en dat vien ik mooi.
Dus een waarm hatte veur et Fries.
Mar ie kun as perveencie vanzels de plaanke ok hielemaole misslaon.
Dat was al et geval in 1980 doe et Fries verplicht wodde op de legere schoelen. In de Stellingwarven is aorig wat reboelie west om dat verplichte Fries in de beide gemienten veur te kommen en juust ruumte te geven veur de eigen tael: et Stellingwarfs.
D'r bin doe rotondes blokkeerd en ok mit spandoeken en bodden wodde dudelik maekt dat in et oertjongerse pat van de perveensie ok meensken wonen die groots binnen op heur tael en kultuur.
De Stellingwarvers zollen wel zörgen dat ze heur eigen invulling geven zollen an de ni'je wetgeving.
Dat wodde vormgeven deur et vak hiemkunde, daormit de kiender in Oost- en Westaende vertrouwd raekten mit de tael en kultuur uut heur eigen dörpen.
Het de perveensie niks leerd van die jaoren? En hoe staot et mit de menister die hier over gaot?
Roem drie jaor leden schreef menister Ollongren, die doedertieden op Binnerlaanse Zaeken zat, in een brief an de Twiede Kaemer nog:
'Tael is emotie, een onlosmaekelik diel van de eigen (regionaole) identiteit. Mit de "Bestuursofspraoke Friese tael en kultuur 2019-2023" en et konvenaant Nedersaksisch zette ik mi'j, saemen mit de betrokken lekaole overheden, in veur et zeker stellen van et Fries (en now komt et) én et Nedersaksisch.' Aende citaot.
Ik bin beni'jd hoe Hanke Bruins Slot, die now menister van Binnerlaanse Zaeken is, hoe zi'j et Nedersaksisch zeker stellen zal as et gaot om de bodden langs de N351 of de N319 en de Opsterlaanse Kompagnonsvaort.
We bin dik veertig jaor nao et verplicht invoeren van et Fries op legere schoelen. Mar as de perveensie niks leerd het van die jaoren dan bin ik bange dawwe reken holen moeten mit openi'j reboelie in de Stellingwarven.
In de brief van Olongren van aende 2018 schreef zi'j ok nog:
'Eigen tael het grote weerde veur meensken. Et is een belangriek onderdiel van de eigen identiteit en et is in tael dat meensken heur kultuur en verbunnenhied mit de regio uteren.'
Krek! Zo is et. En daoromme heuren wi'j aansen op de bodden in de Stellingwarven gien feart te lezen mar vaort, gien strjitte mar straote en gien Alderberkeap, mar Berkoop.
Ik kan dan now wel in Kollum wonen en hiere flink mien best doen om Fries te praoten, as ik de greens weer overgao naor et laand mit essen en mit maoden, mit vaorten, sluus an sluus, daor in 't laand van Lend' en Tjonger, dan vuul ik mi'j weer thuus.
Want waor ik ok belane, d'r blift een starke baand mit mien geboorteplakkien, mien Stellingwarver laand!"