De toan fan Jan Koops: "Streektael"

"Nao mien kollum van veurige weke bin'k votdaolik et bedde in deuken. Een hadnekkige griep hoolt mi'j now al meer as een weke binnen en et knapt ook niet niet vlogge op.
Butendat is de stemme ok niet wat die wezen moet. Deurgaons kan 'k mi'j in huus wel aorig vernuveren mit et lezen van kraanten, tiedschriften of boeken, mar dat lokt mi'j now niet: de kop is d'r gewoon niet bi'j. Et is een dichte dieze daorbinnen.
Mar et simpel deurblaederen van de kraante brocht mi'j toch op et onderwarp van disse kollum. Deensdag ston d'r een opvalend inzunnen stok in Trouw. Opvalend omreden de foto d'rbi'j meer ruumte innemt as de tekst. Op die kleurrieke foto bin allemaole friestaelige boeken te zien die op een rim in een biebeltheek staon. De tekst, schreven deur Jan Post uut Liwwadden, is een reaktie op een groter artikel van een dag eerder in dezelde kraante.
Daorin wodde schreven dat Oekraïne heur minderhiedstaelen beter respekteren moet. Veural et Russisch zol et in Oekraïne ontgellen moeten neffens dat stok. Zo bin Russischtaelige kraanten, die niet ok mit een Oekraiense uutgaove kommen, verbeuden. Die schriever was van miening dat Oekraïne beter beleid hebben moet om veur te kommen dat heur minderhiedstaelen uutstarven zullen.
Neffens Jan Post het zoks weinig zin. Hi'j schrift dat ok in Nederlaand et tal gebrukers van kleine taelen aachteruut gaot, wiels Nederlaand, neffens him dan, wel beleid het om dat veur te kommen. Post schrift et aachteruut gaon van kleine taelen toe an meer en meer meensken van buten hi'j nuumt ze daoromme ok 'buitenmensen' - die heur massaol verspreiden over de minderheden.
Hi'j stelt dat bi'j starfte in de dörpen de huzen deur die 'butenmeensken' opkocht wodden, waordeur niet meer de eigen lekaole tael, mar een meerstal lillike vorm van Algemien Beschaefd Nederlaans de overhaand krigt.
Post zegt hiel best te begriepen waor die aandere schriever op doelt as die Oekraïne vragt om beter ommedaenken te hebben veur heur streektaelen. Mar etzelde gelt neffens him veur de minderhiedstaelen in Nederlaand. Hi'j schrift: 'De massa overweldigt doorgaans het unieke. Dit inzicht zou Drents, Gronings, Twents, enige Limburgse dialecten, maar misschien ook wel een paar stadstalen voor uitsterven kunnen behoeden.'
Opvalend is dat Post hier streektaelen en dialekten nuumt van buten de eigen perveensie. Hi'j het et niet over niet et Bildts, et Snekers of et Stellingwarfs, om mar een peer niet-willekeurig keuzen taelen te numen. Dan daenk ik: inderdaod, ok in Frieslaand overweldigt bliekber de massa et unieke. Butendat zegt Post d'r niet bi'j hoe et omschreven inzicht die minderhiedstaelen veur uutstarven behuden kunnen zol.
Neffens mi'j komt die bedrieging niet van de Hollaanders die hier de huzen opkopen. Veurige weke zee een vrouw mi'j dat mien tuun elk jaor groter wodt. Now, de wereld wodt neffens mi'j daegliks kleiner. Deur alle media biwwe verbunnen mit meensken van over de hiele wereld, eten we wereldgerechten, en kommen de kiender bi'jtieden mit buterlaanse woorden op de proppen, die ze van de tillevisie of komputerspullegies oppikt hebben.
Mar, argens in et zuden van oonze perveensie huust een dapper volkien, dat dit jaor percies vuuftig jaor warkt an et beschrieven, et uutdregen en et zo meugelik beholen van et streekeigene, en dan veural ok de tael.
En, nee, et is niet zoas bi'j Asterix en Obelix een Gallisch volkien, hoewel ze in die negenendattig dörpen bi'jtieden al aorig gallig wodden kunnen van et beleid dat de eigen gemientelike of perveensiaole overhied d'r op nao hoolt.
Inderdaod: de massa overweldigt deurgaons et unieke. Et jubeleumboek dat bi'j gelegenhied van et 50-jaorig bestaon van de Stichting Stellingwarver Schrieversronte uutkommen zal, geft een mooi 'inzicht', om die term mar even weer an te haelen, van wat meensken berikken kunnen veur et streekeigene.
Daorbi'j hi'j zo now en dan wel wat hulpe van aanderen neudig. Van meensken bi'jgelieks die ok binnen de eigen perveensie ommedaenken hebben veur de minderheden. Daoromme bin ik de Omrop daankber dat ze mi'j gelegenhied bieden om wekeliks et Stellingwarfs over de heerd te brengen. Bi'j de Omrop geft de massa juust ruumte veur et unieke. Dát is demekraosie en dat is hiel mooi.
Zo, en now duuk ik mien nust weer in."