De toan fan Jan Koops: "Dood"

"De oflopen weke zette SIRE, de Stichting Ideële Reklame, uut aende mit een prejekt daormit ze meensken an et praoten kriegen willen over de dood.
Uut onderzuuk het blieken daon dat iene op de drie meensken et nooit over de dood het. En dat wiels et juust hiel weerdevol is om d'r saemen bi'j stille te staon, d'rover te praoten en mekeer d'rbi'j te helpen. Et d'r mit mekeer over te hebben verbient en is verriekend, zo schrift SIRE op heur webstee. En zo is et.
Et is een peer keer west dat ik vraogd wodde om bi'j een zieke te kommen om laeter de plechtighied van de begraffenis of kremaosie te leiden. Dat weren inderdaod hiel weerdevolle gesprekken. Al praotende over de dood stel ie je van beide kaanten kwetsber op en koj' dicht bi'j mekeer. En d'r kommen vanzels ok vraogen naor boven, bi'jgelieks over et lieden: waoromme is d'r ziekte, en waoromme krieg juust ikke dat now? Mar ok bin d'r vanzels wel es vraogen over hulpe bi'j et aende van et leven.
Maendagaovend was d'r een indrokwekkende dokementaire op 'e tillevisie over twie vrouwluden die saemen besleuten hadden om an et aende van 2019 toegelieke uut et leven te willen. De iene was zwak en ziek en de aander hadde laast van dementie. Ze zeden beidend dat ze niet zonder mekeer konnen en daoromme toegelieke uut et leven gaon wollen.
De huusdokter hadde et daor mar muuilik mit. De twie vrouwluden hadden heur vraogd om mitwarken te willen an euthenesie, mar de twie anvraogen stonnen niet los van mekeer. Et gong d'r omme dat et ondreeglike lieden d'r now nog niet was, mar as iene van de twieje wegraeken zol, dan zol dát veur de aander et ondreeglik lieden betekenen. De huusdokter zag et niet zitten en daoromme stapten beide vrouwen naor de Levensaendekliniek. Die dee d'r negen maond over om te besluten dat ze wel mitwarken wollen.
We zaggen vrunden langes kommen en eupenlik mit de vrouwluden praoten over et aende, mar et was ok dudelik dat ok die vrunden et wel wat te kwaod kregen. Een vrundinne zee: Ik stapte nao een bezuuk an de beide heur huus weer uut in de wetenschop da'k ze niet weer zien zol. Beide vrouwen brochten et leste bezuuk nog even naor buten; de iene mit de rollater bleef bi'j de veurdeure staon, de aander brocht de vrunden tot an de straote. Die vrunden respekteerden de keuze van beide vrouwen en vunnen et hiel weerdevol om d'r zo bi'j betrokken west te wezen.
Vanzels komt bi'j et mit mekeer praoten over de dood ok de vraoge naor boven over wat d'r nao komt. Is d'r nog wat nao de dood? En zo ja: wat dan en waore? Zien wi'j mekeer nog es weer? Kun meensken die dood binnen oons nog heuren? Zien zi'j wawwe allemaole nog doen? Vraogen daor gieniene een slutend aantwoord op geven kan. Mar et kan al hiel bevri'jdend wezen om et d'r wel over te hebben.
Ok over vraogen as: bin d'r nog leste weensken? Bin d'r nog bizundere zaeken die de naobestaonden weten moeten? Is alles zegd wat zegd wodden mos? En wat veural belangriek is, dat is dat meensken an heur naosten, heur naobestaonden, weten laoten hoe ze et ofscheid et liefste willen. Begreven of kremeren? En waor dan? Is d'r speciaole meziek die speuld wodden moet? Bin d'r dierbere gedichten die veurdreugen wodden kunnen?
Meer as genog dus om d'r es over te praoten, mar d'r bin ok meensken die niet over de dood praoten willen. Zi'j stellen heur op as de filesoof Epicurus, die zee: "Zolange wi'j d'r nog binnen is de dood d'r niet, en as de dood d'r is dan bin wi'j d'r niet meer." Een betien 'wie dan leeft die dán zörgt'. En dat mag dan wel zo wezen, mar et is dudelik dat elkeniene es een keer zien leste hemd an krigt en et kan oplochten aj' niet alliend hoeven te prakkezeren over die dood. En de aandere kaante is d'r vanzels ok: naobestaonden die d'r flink mit in de maege zitten as ze niet weten wat de partner of de heit of mem wild hadde.
Et starke van de kampagne van SIRE is dat ze zien laoten hoe vaeke reageerd wodt as iene een naoste verleuren het: et wodt vaeke ofdaon mit dood-doeners. "Ja, jong, mar et leven gaot al veerder!" "Ik wete percies hoe as ie jow vulen!" "Kuwwe et even weer over wat aanders hebben?" "Och heden, jong, kondoleerd dan mar, en tot maendag!" Dit soorte van dood-doeners wodden bruukt om et veural mar niet over de dood te hebben. Et zal goedbedoeld wezen, mar dooddoeners vergroten vaeke et verdriet. De dood. Praot d'r over en d'r niet overhenne."