De toan fan Jan Koops: "Waeter en ies"

"Waeter en ies. Et bin thema's die in oonze femilie wat zwaorbelaeden binnen.
Et eerste veurval da'k numen moet is van 1875. Egbert Hasper, femilie van mien mamme's kaante, is dan 11 jaor as hi'j vlak bi'j et NoordWillemskenaol in Assen op een stel koenen passen moet. Zien bruurties van negen en viere hebben him krekt zien middagmaol brocht en Egbert het daor döst van kregen. Hi'j wil daoromme mit zien pette wat waeter uut de vaort haelen, mar schöt veurover et waeter in. Zien bruurties zaggen him in et waeter terechtekommen mar konnen niks uuthaelen.
Vuuf jaor laeter het et niet vule scheeld of et gebeurde nog es: op 11 feberwaori 1880 kwammen Hendrik en Jantje Hasper in Appelsche uut schoele en waogden heur op et dunne ies van de vaort, mar ze zakten d'r deur. Gelokkig bedocht postloper Johannes Bijlsma him niet: hi'j gong et waeter in en redde, neffens de kraante, beide kiender van een wisse dood.
Et zol mar zo kunnen dat deur disse veurvalen de schrik d'r bi'j de femilie aorig in kommen is. Daor hadde mien ooldste bruur trouwens gien laast van. Tenmeensen in eerste instaansie niet. As klein joongien zat hi'j vaeke in de slootswal naor kikkervissies en zokswat te kieken en pielkte zo now en dan wat uut et waeter. Oonze pappe hadde et daor niet zo op, dat op een keer doe mien bruur weer es te dichte bi'j et waeter was - sleup pappe naor him toe, kreeg him bi'j de nekke en douwde him wat veurover, mar trok him votdaolik weer hielemaole de wal op. Mien bruur hadde de schrik van zien leven kregen. Elke keer as hi'j op laetere leeftied bi'j de winterdag et netuuries op gong om te scheuvelrieden, nam hi'j altied een reddingstouw mit mit een haoke d'r an, veur et geval hi'j in et waeter onder et ies raeken zol.
Een hiel aandere onderviening he'k zels had. Ik gong naor zwemles in et buterbad in Appelsche, en op een bepaold mement moch ik naor et diepe mar daorin vertrouwde ik mi'j zels niet. Toch mos ik mit een baand omme dat diepe in om laeter beter zwemmen te kunnen. Badmeester Gurbe Buist hadde een lange stok mit een haoke in de haand daor hi'j oons mit sturen kon. Mar juust et bruken van die stok het d'r toe leided dat ik niet meer naor zwemles duste en nooit een zwemdiplome kregen hebbe. Laeter is dat nog wel goedkommen, in die zin, da'k mi'j in et waeter redelik redden kan en d'r in elk geval niet meer bange veur bin.
Mar de leste Elfstedentocht is veur mi'j al een klein traumagien. Nee, niet de tocht zels, want die he'k niet reden. Dat komt zo.
Naodat Evert van Benthem in '86 zien twiede tocht wunnen hadde wodde et lidmaotschop van de Elfstedenverieninge eupensteld veur een beparkt tal ni'je leden. En as deur een wonder wodde ik inlot as riedend lid. En doe was et waachten wanneer hi'j es kommen zol.
Was ik d'r klaor veur? Now nee, dat niet, daenk ik. Ik had wel es tochten van zestig-zeuventig-tachtig kilemeter reden, en zol op wilskraacht en anvieterd deur alle meensken de honderdtwintig kilemeter wel haeld hebben wi'k geleuven, en wie wet nog wel meer, mar et mitdoen was vanzels al een uutdaeging en een belevenis op himzels.
Mar de tocht kwam mar niet. Tot et an et aende van 1996 toch nog op et grote feest leek uut te dri'jen. Ik hadde femilie in Liwwadden wonen en zol daor slaopen kunnen om zo op 'e tied klaor te staon. As daotum wodde 4 jannewaori vaastesteld.
Mar 2 jannewaori wodde ik koorsig. Mitrieden zat d'r niet in. Vanzels he'k die dag de hiele tocht op de tillevisie nog volgd, mar al mit een lang gezichte, want die mooie tocht op et ies was veur mi´j in et waeter valen."