De toan fan Jan Koops: "Streektael in de karken"

"Morgen zol d'r in Wolvege een warkkonfereentie wezen over et Nedersaksisch, de benaeming van een groep streektaelen daor ok et Stellingwarfs bi'j heurt. Die warkkonfereentie wodde ofblaozen omreden de orgeniserende meensken deur alle coronamaotriegels et niet zó uutvoeren konnen as zi'j veur ogen hadden.
Op et pregramme stonnen de morgens wat inleidings pland en de middags een tal warkwinkels over de zörg, et onderwies en de kultuur. In de beschrievings van ien en aander he'k andacht veur de karken en et karkelik wark niet vienen kund.
En dat is slim spietig, vien ik. Mar et is misschien wel logisch omreden de rooie draod van et pregramme beston uut verni'jjing en verjonging. En karken staon now ien keer niet bi'j elkeniene bekend as verjongende en verni'jende orgenisaosies.
En tóch zol d'r op ien of aandere wieze meer ommedaenken kommen kunnen veur et Stellingwarfs in de karken en dan doel ik nog niets iens alliend op de karkdiensten op zundag, nee, veural ok in et pasteraole wark is et bruken van de eigen tael van meensken hiel belangriek.
As et leven wat muuilik wodt dan valen meensken hiel vaeke vanzels weeromme op heur eigen tael, al wodt dat niet altied op pries steld. Veertig jaor leden wodde ien en aander mi'j es hiel dudelik.
Ik warkte op de adminestraosie in de Kiender- en Jeugdpsychiatrie op de Smilde en wi'j mossen ok pepieren ofstempelen waormit meensken heur kilemeterkosten weerommevraogen konnen bi'j et ziekefoons as ze heur kiend brochten of gesprekken hadden mit de psycholoog of aandere meensken die verantwoordelik weren veur de behaandeling van et kiend.
Die morgen leup ik bi'j toeval bi'j de receptie, doe meensken uut et noorden van Frieslaand heur zeuntien brochten om bi'j oons opneumen te wodden. Zi'j praotten mit mekeer Fries, mar perbeerden in zo goed meugelik Nederlaans de tillefoniste dudelik te maeken dat ze eins een stempel hebben mossen veur et ziekefoons. Mar d'r vullen tussendeur ok tal van Friese woorden.
Doe ik dat zo heurde zee ik in mien beste Fries: "As jo in stimpel nedich hawwe, dêr kin ik jo mei helpe; kom mar." Votdaolik kwam d'r wat fleur op de verstrakte gezichten van de heit en mem van et joongien. De optrommelde psycholoog nam et joongien mit naor de gesprekskaemer. Heit en mem kregen eerst van mi'j een stempel en ik brocht ze daornao naor de psycholoog. Al lopende hul ik et praotien in et Fries wat gaonde. Ze buugden bi'j et ofscheid nog krek niet veur mi'j, mar ze weren dudelik hiel daankber.
Anderhalf ure laeter kwam de psycholoog op mi'j of en kreeg ik een rere schrebering: hoe haelde ik et toch in mien heufd en bruuk Fries? Dat was hiel verkeerd! De meensken hadden heur an te passen en "hier wordt niet Fries gesproken." Ik kwam him op halfweg en vreug him hoe hi'j et in de plasse kreeg en neem et mi'j kwaolik dat ik meensken, die stief stonnen van de zenen omreden ze heur kiend ofleveren mossen bij een kliniek, op heur gemak perbeerde te stellen deur heur eigen tael te bruken.
Ik vun him op dat stuit een psycholoog van likmevessien.
Een maond leden raekte domenee Engel Jan Struif uut de tied. Hi'j het hiel vule daonv eur et bruken van de Grunninger tael in de karken. Zo was hi'j mitoprichter en jaorenlaank veurzitter van de Liudgerstichten die him mit dat wark doende hoolt. Hi'j het d'r mit veur zörgd dat de Biebel in et Grunningers overzet wodde en ok gong hi'j jaorliks vanzels hiel vaeke veur in Grunninger diensten.

Engel Jan Struif vun dat streektael hiel goed bruukt wodden kan in karkdiensten. Zien ervering was daj' in de streektael meer zeggen kunnen en veural ok direkter; et het een hiel aandere sfeer.
Zels zeg ik altied dat diensten in de streektael mi'j dichter op de huud kommen. Dat gelt in mien geval niet alliend veur et Stellingwarfs, mar ok veur et Fries.
In de karken zol neffens mi'j et bruken van de streektael anvieterd wodden moeten, en ja, dat misschien veural in et warken mit ooldere meensken.
De Schrieversronte orgeniseert al veurleesdaegen in verzörgings- en verpleeghuzen. Mar et zol ok goed wezen dat domenees, karkelik warkers, oolderlingen en aanderen die pasteraol wark doen, es wat lieten, gedichten en zokswat in de streektael beschikber kriegen zollen. Die kun dan bruukt wodden in heur pasteraole wark in de karke.
Daormit kun meensken die et muuilik hebben en in de onderwal van et leven zitten in heur eigen tael weer wat opfleurd wodden."