12 april: De earste Kanadezen ride Fryslân binnen

Op dizze 12 april is it op de dei ôf 75 jier lyn dat de earste Kanadeeske befrijers de provinsje Fryslân berikke. Ut Frederiksoord wei, dêr't se de nacht trochbrochten, ride se moarns om kertier oer alven oer de Nieuweweg nei Noardwâlde. It hiele doarp rint út om se in waarm wolkom te jaan by de brêge yn it sintrum.

In part fan de Royal Canadian Dragoons set ôf rjochting Aldeberkeap, in oar part sil fia Finkegea nei Steggerda. Neidat dêr de earste Kanadeeske pânserweinen foarby ride, komt it ta in treffen tusken Dútsers en Kanadezen. In autobus fan de Dútsers baarnt út en in frachtwein mei munysje soe ûntploft wêze. Ek by De Blesse wurdt sketten.

Henk Wielinga kin it him noch goed heuge: "(...) ik hoorde een paar harde knallen en het geratel van een zware mitrailleur. Ik liep naar de weg om te zien wat er aan de hand was. In de richting Willemsoord zag ik op een afstand van ongeveer 300 meter een colonne vrachtauto's staan. Daar omheen renden Duitse soldaten. Op dat moment zag en hoorde ik een straal lichtspoormunitie richting de colonne auto's gaan. Ik schrok me wezenloos en dook in een droge sloot."

"Mijn nieuwsgierigheid won het en ik ging dus toch weer kijken. Ik ontdekte dat de kogels uit de richting van het station in Peperga kwamen en dus van onze bevrijders de Canadezen. Ik pakte mijn fiets en reed naar Peperga en inderdaad stond daar een pantserwagen en een vlag met maple leaf op de grond. Ik kreeg een Engelse sigaret. Het was een fantastische ervaring, maar we waren nog niet bevrijd."

Yn de dagen foarôfgeand is it ek al ûnrêstich yn de provinsje. Yn de nacht fan 7 op 8 april wurde yn Drinte en Eaststellingwerf 700 Frânske parasjutisten dropt.

In stik as 60 dêrfan komme del by Haulwerwyk en Appelskea. It doel fan dizze 'Operatie Amherst' is om wichtige ferkearsknooppunten en brêgen feilich te stellen, sadat de Kanadeeske troepen dy't deroan komme, maklik oplûke kinne. Al gau nimt in groep para's de Stokersverlaatbrêge yn Appelskea yn, en nimt alle Dútsers dy't de brêge passearje wolle kriichsfinzen.

Keimpe Sikkema fan De Westereen skriuwt op 10 april yn syn oarlochsdeiboek:

Op 8 april klinkt ek út Ingelân it radioboadskip 'De fles is leeg'. It sein foar de BS (Binnenlandse Strijdkrachten) dat se oer 36 oeren begjinne moatte mei sabotaazje-aksjes dy't de Dútsers tsjinhâlde kinne as de Kanadezen tichterby komme.

It spoar wurdt op ferskate plakken fernield, brêgen wurde iependraaid, diken ôfset mei beammen, paadwizers wurde fuorthelle en telefoantriedden trochknipt.

De aksjes binne net sûnder gefaar. Op guon plakken, lykas yn Spears, rekket de BS yn gefjocht mei de Dútsers. By de pleats fan boer Bruinsma is de BS dwaande beammen om te seagjen om de dyk ôf te setten, as se Dútsers oankommen sjogge.

To Hofstra út Snits heart fan har heit dy't feedokter is wat der barde en beskriuwt it foarfal op 11 april yn har deiboek.

Ek de soan fan boer Bruinsma wurdt deasketten yn it gefjocht.

Ien fan de oare sabotaazje-aksjes mei grutte gefolgen is it losdraaien fan de spoarrails tusken Ljouwert en Harns. Dêrtroch ûntspoart in frachttrein fan de Wehrmacht. De lokomotyf en fiif wagons mei elektromotoaren en ôfwargeskut as lading, geane ferlern.

De Dútsers binne poerrazend. Fiifentweintich manlju út Boksum, Deinum en Blessum moatte de rommel oprêde, mar de brokstikken binne te swier om te sjouwen. Dochs moatte se de hiele dei en nacht by it spoar bliuwe.

Mar de Sicherheitsdienst wol mear, en nimt dêrom as represaille fjirtjin finzenen út it Burmaniahûs yn Ljouwert mei nei Dronryp. Op 11 april wurde sy fusilearre by de brêge oer it Van Harinxmakanaal. Ien fan de mannen, Gerard de Jong, hâldt him foar dea en oerlibbet sa as iennichste de eksekúsje.

De opkeamer fan de pleats fan de famylje Heida yn Aldeberkeap, wurdt op 12 april in tydlik haadkertier foar de Kanadezen. Dêr op it hiem begrave se ek de 25-jierrige soldaat Wilfred Berry út Shelburne, Ontario.

Hy is yn ien fan de Kanadeeske pânserweinen ûnderweis op ferkenning nei It Hearrenfean. By Aldeholtpea mist hy in ôfslach en rydt by fersin as iennichste yn de rjochting fan Wolvegea, as er troffen wurdt troch Dútsk fjoer.

Berry rekket swierferwûne en oerlibbet de oanfal net. Letter sil hy op 'e nij begroeven wurde op it militêre begraafplak yn Holten. Yn Aldeholtpea is in monumint oprjochte foar Berry, en in strjitte nei him neamd.

De Kanadezen yn Aldeberkeap wolle sa gau mooglik nei de Waadkust, om foar te kommen dat de Dútsers fia de Ofslútdyk flechtsje kinne. Mar de measte rûtes nei it Noarden út Aldeberkeap wei binne gjin opsje.

De Dútsers hawwe de brêgen oer de Tsjonger by Aldhoarne en by Aldskoat beide springe litten. De brêge by Mildaam is noch wol yntakt, en oan de ein fan de dei slagget it de Kanadezen om dy te berikken. Yn de Mildaamsterpolder geane se yn bivak, mar de sitewaasje is spannend omdat tichteby, oan de dyk fan Oranjewâld nei Ketlik, Dútsers yn stelling lizze. Ien fan de Kanadeeske weinen wurdt rekke troch in 'Panzerfaust' en twa soldaten, Jack Hollingshead en Jack Atkins komme dêr by om.