Berjocht út Europa

751 politisy út 28 lidsteaten (meikoarten 27) yn ien grutte fergaderseal. Dat is it Europeesk Parlemint, dat, frjemd genôch, dan wer yn Straatsburch en dan wer yn Brussel byinoar komt. It liket fier fuort, mar dat is it net as je sjogge nei de ynfloed fan Europa op ús deistich libben. Of it no om de euro giet, om de motors yn ús stofsûgers of it tal kij dat in boer hâlde mei, Europa bepaalt hieltiid faker de regels. Neffens minsken dy’t der ferstân fan hawwe hat de Europeeske Uny al ynfloed op 80 persint fan de nasjonale wet- en regeljouwing. Dit ta argewaasje fan in groeiende groep Eurokritisy, dy’t fynt dat ‘Brussel’ fierstente machtich wurden is.

Der sitte ek Friezen yn it Europeesk Parlemint. Feehâlder Jan Huitema út Makkingea fan de pro-Europeeske VVD is tanksij syn kampanje op de trekker al aardich bekend. Dat jildt folle minder foar Auke Zylstra fan de tige Eurokrityske PVV. Hy komt fan De Jouwer. Zylstra hat bewûndering foar Ingelân en ‘Brexit’. As it oan him leit, krijt de Nederlânske kiezer ek de kâns om him yn in referindum út te sprekken foar of tsjin it lidmaatskip fan de Europeeske Uny. Zylstra sil foarearst net folle bekender wurde, want hy seit meastentiids 'nee' op elts fersyk om in ynterview. 

Troch ‘Brexit’, de flechtlingekrisis, de lânboukrisis en de eurokrisis is de Europeeske Uny hieltiid mear in kreakjende wein wurden, dy’t fan krisis nei krisis hobbelet. Benammen de direkte ynfloed fan Europa op it libben fan minsken en organisaasjes yn Fryslân is foar Omrop Fryslân oanlieding om ien kear yn ‘e moanne de temperatuer op te nimmen yn it Europeesk Parlemint.

(advertinsje)

2 july: "Opsizzen fiskakkoart troch Grut-Betanje is ramp foar Nederlânske fiskers"

It Britske beslút om it Europeeske fiskferdrach út 1964 iensidich op te sizzen kin wolris útdraaie op in ramp en falliseminten foar de Nederlânske fiskerij. Dat seit foarsitter Johan Nooitgedagt fan it Nederlânske fiskersbûn. Grut-Brittannië ferbiedt fiskers út de buorlannen om tenei tichter as 12 myl by de Ingelske kust te kommen. Mar de Britse miljeuminister Michael Gove wol noch folle fierder gean. Hy wol bûtenlânske - en dus ek Nederlânske - fiskers ek ferbiede om op it Ingelske kontinentale plat, in sône oant 200 myl út de Ingelske kust, te kommen.

As dat trochgiet is de helte fan Noardsee ôfsletten foar de Nederlânske fiskers. Der gefolgen dêrfan neamt Johan Nooitgedagt 'ferskriklik'. "Sa'n sectich oant santich persint fan ús fisk komt út dat diel fan de Noardsee", fertelt Nooitgedagt. "It giet om mear as de helte fan alle tong, skol, hjerring en makreel. As we tenei alles fan it Nederlânske diel helje moatte wurdt it dêr wol hiel drok." Nooitgedagt is der fan oertsjûge dat it op it Nederlânske diel net slagje sil om it kwotum fol te fiskjen.

De fiskers yn Ingelân binne wol bliid mei it beslút fan harren regear. Sy krije te hearren dat it Ingelske wetter tenei net mear leechfiske wurdt troch bûtenlanners.

"It is wer hielendal Brittania rule the waves", seit Nooitgedagt dêroer. "Mar harren eufory is ús fertriet." De Europeeske Uny en ek it Nederlânske regear moatte alles op alles sette om te foarkommen dat nei de sône fan 12 myl ek it Ingelske kontinentale plat ticht giet foar bûtenlânske fiskers", seit de foarsitter fan it fiskersbûn. 

13 juny: Kulturele Haadstêden moatte 'sosjaler' wurde

It Europeesk Parlemint hat besletten om ek nei 2020 troch te gean mei de Kulturele Haadstêden, mar komt wol mei strangere easken oan dy takomstige kulturele haadstêden. Dat is de útkomst fan in krityske evaluaasje fan it kulturele haadstêd-programma troch de kultuerkommisje fan it Europeesk Parlemint. It parlemint wol graach troch mei kulturele haadstêden omdat dy der oan bydrage dat de boargers fan de Europeeske Uny inoar better kennen leare. Boppedat is it in goed middel om de 'kulturele rykdom en it kulturele ferskaat' fan Europa te presintearjen.

It parlemint hat ek konstatearre dat guon kulturele haadstêden de nedige problemen hawwe en komt dêrom mei nije easken oan de organisaasje - de saneamde governance - en it programma. De Kulturele Haadstêden fan de kommende fyftjin jier moatte in transparante organisaasje hawwe en in programma fan Europeesk belang, dêr't ek groepen dy't yn in achterstânssituaasje sitte oan meidwaan kinne. It programma moat boppedat ek bydrage oan in 'duorsume ûntwikkeling' fan de kulturele haadstêd op langere termyn.

De kulturele haadstêden wurde tenei seis jier yn't foar oanwiisd en yn de tiid dêrnei geregeld kritysk evaluearre. It duorret noch even foardat Nederlân - nei Ljouwert 2018 - wer oan bar is. Dat is pas yn it jier 2033 it gefal. Njonken lidsteaten fan de Europeeske Uny meie ek buorlannen dy't mei Europa gearwurkje geregeld in kulturele haadstêd leverje.

De nije easken foar de Kulturele Haadstêden hawwe gjin gefolgen foar Ljouwert-Fryslân 2018, want it oanskerpe belied jildt pas fanôf 2020. De Kulturele Haadstêden nei 2020 sille it net maklik krije, want it budzjet foar it programma giet nei alle gedachten omleech, fertelt Europarlemintariër Liadh Ní Ríada út Ierlân. Omdat de lêste jierren relatyf lytse stêden - lykas Ljouwert - útroppen wurde ta kulturele haadstêd is foar har oanlieding om nei it draachflak te sjen. "Faaks is it better om de formule oan te passen en gjin stêden, mar regio's út te roppen ta Kulturele Regio fan Europa."

Fierder is Ní Ríada fan betinken dat foaral de earmere dielen fan de befolking profitearje moatte fan it Kulturele Haadstêd-programma. "As je in projekt útfiere yn in working class-gebiet, hat dat folle mear effekt as wannear je dat dogge mei minsken mei in midden of heger ynkommen. De lêste groepen hawwe ek no al alle mooglikheid om mei kultuer dwaande te wêzen. De earmere groepen hawwe dat folle minder." As Europa mienskipsjild ynvestearret yn kultuer moatte foaral groepen yn in achterstânssituaasje dêrfan profitearje, sa is de redenaasje.

Liadh Ní Ríada die op 12 juny - lykas Jan Huitema - ek mei oan de aksje fan Europarlemintariërs dy't in taspraak holden yn in 'net-offisjele' EP-taal. Ní Ríada hie dêrby gjin problemen. It Gaelic is de earste offisjele taal fan Ierlân en wurdt om dy reden gewoan notulearre troch it Europeesk Parlemint en ek oerset yn de 23 oare offisjele wurktalen. Sy hat ek it rjocht om op plenêre gearkomsten altyd Gaelic te praten, mar is faak de iennichste dy't fan dy mooglikheid gebrûk makket...... 

12 juny: en Frysk, Katalaansk, Baskysk en Galisysk yn it Europeesk Parlemint

It is it alderlêste agindapunt op moandei 12 juny: de 'One minut speeches' fan Europarlemintariërs. Foarsitter-fan-tsjinst Pavel Telicka warskôget yn't foar: "Ik wyt dat guon fan jimme fan doel binne en sprek yn oare talen as de offisjele wurktalen fan it parlemint. Ik wol jimme mei klam freegje om dat net te dwaan.'' De oprop helpt net, want de Katalaan Francesc Gambús set mei faasje útein yn it Katalaansk. "Ik wyt dat ik net oerset wurdt, mar ik haw it rjocht om te sprekken yn de taal fan myn kar", seit de man. Telicka leit him oanslutend mei in sucht del by taspraken yn it Baskysk en Galisysk. De taspraken yn minderheidstalen wurde lykwols net oerset en allikemin notulearre.

Jan Huitema kin sûnder problemen syn taspraak fan ien minút ôfstekke oer de Fryske taal en identiteit, oer Kulturele Haadstêd Ljouwert-Fryslân en oer it feit dat ien op de tsien Europeanen in minderhiedstaal praat. Alhoewolt de tolken it fersyk krigen ha om de taspraken yn minderheidstalen te negearen, besiket de Ingelske tolk dochs om Huitema oer te setten yn it Ingelsk. It bûter, brea en griene tsiis oan de ein fan Huitema's ferhaal giet de man lykwols krekt wat te fluch. Huitema is blliid, want syn earste Fryske taspraak krijt in soad omtinken. It Europeesk Parlemint is minder bliid. Offisjeel meie allinnich talen brûkt wurde dy't troch lidsteaten oanmeld binne as offisjele taal. "Het klinkt misschien leuk, zo'n Friese speech, maar het is tegen de regels", seit wurdfierder Marjory van den Broeke fan it Europeesk Parlemint. "We hebben het wel over een officiële plenaire vergadering van het Europees Parlement, niet over een achterafzaaltje."

11 juny: Frysk op de pleats yn Makkingea

VVD-Europarlemintariër Jan Huitema is 'net ûnder de yndruk' fan de oprop fan foarsitter Tajani fan it Europeesk Parlemint om gjin taspraken yn 'net-offisjele' talen as it Frysk te hâlden. De yntergroep 'Minorities' yn it parlemint, dêr't Huitema lid fan is, hie hjir yn maaie al ôfspraken oer makke mei it kabinet fan Tajani. "Ik fyn it in eare om as earste in taspraak yn it Frysk te hâlden", seit Huitema. De feehâlder-politikus hat der krekt aardichheid hân om de taal fan thús ek in kear yn it Europeesk Parlemint klinke te litten. "No't it net mei, doch ik it seker. Dêr binne je Fries foar, no?" De groep Europarlemintariërs dy't speeche sil yn in minderheidstaal wurdt wol in stik lytser troch de wegering fan Tajani. Eltse politikus dy't dat wol, moat hjirfoar in saneamde 'One minute speech' oanfreegje oer in polityk aktuele kwestje.

18 maaie: Plan foar Fryske en Twentse taspraak yn it Europeesk Parlemint

Europarlemintariër Jan Huitema fan Makkingea sil op 12 juny in Fryske taspraak hâlde yn it Europeesk Parlemint yn Straatsburch. Op dy dei bestiet it Europeesk Hânfêst foar Regionale en Minderheidstalen fan de Ried fan Europa 25 jier. Om dêr by stil te stean krije de Europarlemintariërs dy't in minderheidstaal prate foar ien kear de mooglikheid om yn dy taal in taspraak te hâlden.

Yn de Europeeske Uny praat sa'n tsien persint fan de befolking in minderheidstaal. Dy talen lykas it Frysk, it Nedersaksysk of it Baskysk moatte je koesterje, fynt Huitema. Hy wie dêrom gelyk te finen foar it idee fan in Fryske taspraak. Ut Nederlân sil njonken Jan Huitema (VVD) ek Annie Schreijer-Pierik fan it CDA oan de aksje meidwaan. Sy sil it EP tasprekke yn it Twentsk.

In aksje fan de yntergroep minderheden en de Ried fan Europa

Huitema en Schreijer binne beide lid fan de yntergroep minderheden fan it EP. Dêr binne mei-inoar 61 Europarlemintariërs by oansletten. Dizze yntergroup komt alle moannen op in tongersdeitemoarn byinoar yn Straatsburch. De yntergroep hat trije foarsitters: Nils Torvalds (ALDE), in Sweedsktalige Fin, Kinga Gál (EPP), in Hongaarske út Transsylvanië en Josep-Maria Terricabras (EFA), in Katalaan. 35 leden fan de yntergroup hawwe al oanjûn dat se graach gebrûk meitsje fan de mooglikheid om it parlemint yn de eigen (minderheids-)taal ta te sprekken.

Foar de aksje hoecht it Europeesk Parlemint gjin aparte tolkekabines yn te rjochtsjen foar it Frysk, Baskysk of Nedersaksysk. Europarlemintariërs dy't yn in minderheidstaal prate wolle, wurdt frege om yn it foar ek in oersetting oan te leverjen yn in offisjele Europeeske wurktaal. Foarsitter Tajani fan it Europeesk Parlemint hat ynformeel al grien ljocht jûn foar de taspraken yn minderheidstalen, mar de formele befestiging lit noch op him wachtsje.

It Europeesk Parlemint hat ornaris 24 wurktalen. It giet om de offisjele talen fan alle 28 lidsteaten fan de Europeeske Uny. It giet dan om grutte talen as it Frânsk, Dútsk, Spaansk en Ingelsk, mar ek om folle lytsere talen as it Malteesk, it Iersk en it Estysk. Op 12 juny komt dêr dus noch in searje talen by, wêrûnder it Frysk, it Katalaansk en it Twentsk.

6 april: "Brexit net goed foar minderheidstalen Grut-Bretanje"

Lobbygroep ELEN (European Language Equality Network) slacht alaarm. 'Brexit' is neffens harren net allinnich min foar de Britse ekonomy, mar ek foar de minderheidstalen Cornish, Gaelic, Iersk en Welsh. Yn in 'position paper' oan de leden fan de kommisje (Intergroup) Minorities yn it Europeesk Parlemint freget ELEN omtinken foar dit probleem. Foar ferskate organisaasjes en projekten dy't har ynsette foar minderheidstalen driget in 'funding gap' (gat yn de begrutting), no't se yn de takomst gjin gebrûk mear meitsje kinne fan Europeeske fûnsen. Ek is it skealik foar de minderheden dat se har yn de takomst minder maklik beroppe kinne op 'Europeeske beskerming'. The New European publisearre in oersjoch fan de gefolgen fan 'Brexit' foar de 'minorities' yn Grut-Bretanje. 

ELEN freget yn it bysûnder omtinken foar de situaasje fan Ierlân. Sûnt it fredesakkoart fan Goefreed is de grins tusken Noard-Ierlân en de Ierske republyk in 'griene en iepen grins' wurde. As dy grins wer in 'hurde bûtengrins' wurdt, krije in soad Ieren en ek de Ierske taal dêr in soad lest fan, skriuwt ELEN. Foar dat lêste argumint is it Europeesk Parlemint gefoelich. De Ierske situaasje stiet sels heech op de list fan 'prioriteiten' dy't it parlemint ynbringe wol by de ûnderhannelings, ferklearret ûnderhanneler Guy Verhofstadt.

Foar it foarstel fan ELEN om de minderheidstalen yn Grut-Bretanje ek nei Brexit meidwaan te litten oan Europeeske programma's bestiet net folle begrip yn it Europeesk Parlemint, ek net by de Intergroup minderheidstalen. As Cornwall en Wales dat sa belangryk fine, hiene se mar tsjin Brexit stimme moatten, seit foarsitter Josep-Maria Terricabras - út Kataloanië - fan de Intergroup Minorities. "Brexit is in earnstich probleem, mar net rjochte tsjin minderheidstalen. We moatte no sjen dat we de skea foar eltsenien beheine."

Brexit kin ek gefolgen hawwe foar it ek yn Fryslân aktive Mercator netwurk, foar wittenskiplike gearwurking op it mêd fan minderheidstalen. Ien fan de belutsen ynstituten, Mercator media, sit yn it Welske Aberystwyth. Oft en hoe't dat noch meidwaan kin oan it troch Europa finansierde netwurk is noch net dúdlik. Yn Fryslân is Mercator ûnderdiel fan de Fryske Akademy.

5 april: 'Brexit' grutte bedriging foar de Nederlânske fiskers

De Brexit kin wolris grutte gefolgen ha foar Nederlânske fiskers. Dat tinkt de Ingelske Europarlemintariër en fiskerij-spesjalist Richard Corbett út Yorkshire. De Ingelske regearing wol mei yngong fan 2019 it fiskjen op it Ingelske part fan de Noardsee troch bûtenlânske fiskers ferbiede. Foar Nederlânske fiskers is dat in grutte bedriging, want no wurdt noch de helte fan de fisk út it Ingelske part fan de Noardsee helle.

Corbett is sels gjin foarstanner fan de Brexit, dy't hy omskriuwt as 'the mother of all divorce-cases'. Corbett fynt dat der oer de fiskerij in kompromis sletten wurde moat, mar by it konservative Ingelske regear is dat kompromis noch lang net yn sicht. "Klaime dat alle fisk fan dy is, is raar. Fisk swimt hinne en wer en hat gjin paspoart. Je moatte soks mei-inoar oplosse", is Corbett fan betinken. Corbett is net samar in Europarlemintariër. Hy ferstiet en praat Nederlânsk (mar fanwege syn aksint leaver net op de radio) en wie adviseur fan Herman van Rompuy, de eardere foarsitter fan de Europeeske Ried. Foar sokke posysjes komme politisy út it lân dat út Europa stappe wol no net mear yn de beneaming.

5 april: Mei kâns op fiskerijkonflikt yn 2019....

Europarlemintariër Peter van Dalen fan de ChristenUnie hâldt earnstich rekken mei in fiskerij-konflikt tusken it Feriene Keninkryk en Nederlân yn 2019. Van Dalen sit yn ien fraksje mei de Ingelske konservativen en fernimt ek yntern dat de spanningen tusken de 'Britten' en de 'Europeanen' bytiden heech oprinne. Neffens him stelle Nederlânske fiskers no al ynvestearrings út, omdat it takomstperspektyf sa ûndúdlik is. Van Dalen fynt dat yn it ramt fan de Brexit-ûnderhannelingen it fiskjen op de Noardsee boppe oan de aginda komme moat.

"Het sluiten van het westen van de Noordzee voor Nederlandse vissers zou een ramp zijn, want veel Nederlandse vissers halen hun platvis vlak onder de Engelse kust", sa seit Van Dalen. Mar Europa hat noch wol in pear izers yn it fjoer om soks te foarkommen; Grut-Brittannië ferkeapet in grut part fan de fiskproduksje yn Europa. "Als Engeland de Noordzee doormidden snijdt, hebben we een instrument om terug te slaan." Van Dalen makket him earnstich soargen oer it hiele Brexit-proses. Neffens him is de deadline fan twa jier te koart om alles te regeljen dat regele wurde moat. It risiko fan in "fjochtskieding" oftewol in "hurde Brexit", is dan ek seker net tinkbyldich.

5 april: De Lange (CDA): Engeland moet een eerlijke prijs betalen....

Esther de Lange fan it CDA sil foar de Europeeske Volkspartij (de Europeeske kristendemokraten) de nasjonale parleminten del reizgje om te praten oer Brexit en mooglike oplossings. Se begjint dy reis yn Dublin en Londen. Sa min mooglik feroarje oan de ferhâldings tusken it Feriene Keninkryk en Europa is neffens har gjin opsje. "Overal van profiteren, zonder bij te dragen zou van Groot-Brittanië een 'free rider' maken. Je loopt dan het risico dat meer landen uittreden op die voorwaarde." De Lange stribbet nei in 'earlike skieding' tusken Grut-Bretanje en Europa. Grut-Bretanje sil hjirfoar ek ta de bûse moatte fanwege de oangiene ferplichtings lykas de pensjoenen fan de Europeeske amtners. Of sa't De Lange it sels seit; "Wraak heeft geen zin. Wel moet er een eerlijk prijskaartje hangen aan deze scheiding." Europeanen yn Ingelân en Britten yn Europa moatte sa min mooglik lest krije fan de Brexit. De Lange fynt ek dat Brexit brûkt wurde moat as startpunt om de Europeeske Uny 'better en sterker' troch te jaan oan kommende generaasjes.

Jan Huitema fan de VVD wiist der op dat tsien persint fan de agraryske eksport nei Ingelân giet. De eksport moat, as it heal kin, safolle mooglik gewoan trochgean kinne. "As it oan my leit giet de besteande situaasje fan ien frijhannelsône yn 2019 oer yn nije ôfspraken. Dat soe it beste wêze." Mar oft soks slagget wyt ek Huitema net. "It is noch noait earder bard dat in lân der út stapt. Dit is in útdaging foar eltsenien, mar it sûne ferstân moat foarop." Peter van Dalen fan de ChristenUnie is der wol wis fan dat it net slagje sil om binnen twa jier ta goeie ôfspraken te kommen oer Brexit. "In 1985 stapte Groenland uit de Europese Unie, een land met 60.000 inwoners. De onderhandelingen duurden toen drie jaar. Nu met Engeland moeten er duizenden zaken geregeld worden. Neem maar van mij aan, de deadline van 2019 wordt niet gehaald......"

5 april: Brexit giet oer (folle) mear as fisk.....

Mar Brexit giet fansels oer folle mear as oer fisk. It giet oer Britten dy't yn Europa wenje en oar Nederlanners en Poalen yn Ingelân. It giet oer Gibraltar, dat yn 2019 in Europeeske bûtengrins foarmet mei Spanje, oer Skotlân en oer Ierlân, dat foaral gjin nije 'hurde grins' krije moatte soe. It giet ek oer tûzenen Europeeske wetsteksten en hûnderten Europeeske hannelsferdragen dy't allegearre opfolge wurde moatte troch nije oerienkomsten. It Europeeske Parlemint stelde dizze wike de eigen Brexit-strategy fêst, dy't oantrúnt op in 'oarderlike' skieding tusken EU en Grut-Bretanje, mei, as it heal kin, sa min mooglik oerlêst foar boargers en bedriuwen. It foarstel foar in 'kalme' strategy krige de stipe fan in grutte mearderheid fan it parlemint.

Njonken de fiskerij is ek de Nederlânske blommesektor tige besoarge oer de gefolgen fan Brexit. Nederlân eksportearret op dit stuit alle jierren foar 1,2 miljard euro oan blommen, planten en blombollen nei Ingelân. As der nei de Brexit ekstra kosten komme foar dûane en ymportheffingen, dan komt dy eksport fuortendaliks yn gefaar en dat hat dan fansels ek gefolgen foar de Fryske blommekwekers.

Omdat Nederlân it iennichste lân is dat safolle blommen en blombollen eksportearret, sil de Europeeske Uny him nei alle gedachten net al te folle ynspanne foar dizze sektor. Henk van Ginkel fan de Feriening fan Blommefeilingen yn Nederlân wol dêrom dat de Nederlânske polityk yn aksje komt om de blomme-eksport nei Ingelân te rêden. De útfier nei Grut-Brittannië kin ek yn gefaar komme op it momint dat it lân mei hiel oare regels foar blommen en planten komt. Elke kosteferheging hat neffens Van Ginkel in negatyf effekt op de omset. As blommen djoerder wurde, wurde der fuortendaliks minder fan ferkocht.

Van Ginkel docht dêrom syn uterste bêst om nei de fisk ek de blommen op de politike aginda te krijen. Hy moat dan wol konkurrearje tsjin de Dútse auto-yndustry en oare kommersjele belangen. Koartsein: Europa krijt it de kommende jierren noch hiel drok mei Brexit en alle foarsjoene en ûnfoarsjoene effekten. Foar it Europeesk Parlemint is de liberale foaroanman Guy Verhofstadt de man dy't besykje mei om it proses yn goeie banen te lieden.

30 maart: Minority Safepack; in Europeesk boargerinisjatyf foar minderheden

Der komt in Europeesk boargerinisjatyf foar in aktyf Europeesk minderhedebelied. Minderhede-organisaasje FUEN sil, mei stipe fan lidorganisaasjes as de Ried fan de Fryske Beweging, besykje om fan de kommende simmer ôf ien miljoen hantekens op te heljen foar de rjochten fan minderheden. As it slagget om in miljoen hantekens te sammeljen, dan moatte de Europeeske kommisje en it Europeesk Parlemint oan de slach mei in searje maatregels om minderheden better te beskermjen. It boargerinisjatyf hjit 'Minority Safepack Initiative'.

De Europeeske kommisje hat op woansdei 29 maart lang om let grien ljocht jûn foar dat boargerinisjatyf. Dat Minority Safepack Initiative waard al yn july 2013 yntsjinne troch sân Europeeske politisy dy't opkomme woenen foar de rjochten fan minderheden. Ien fan dy politisy wie Jannewietske de Vries, op dat stuit noch deputearre fan kultuer en ûnderwiis yn Fryslân.

It Minority Safepack is in inisjatyf fan minderhede-organisaasje FUEN, dêr't sa'n njoggentich minderheden út hiel Europa by oansletten binne. Frank de Boer út Ljouwert wurket by FUEN as juridysk adviseur. Hy hat de ôfrûne fjouwer jier in drege juridyske striid fierd mei de Europeeske kommisje om it Minority Safepack akseptearre te krijen, want it boargerinisjatyf waard yn 2013 noch ôfwiisd troch de Europeeske kommisje. Dat beslút waard lykwols yn febrewaris ferneatige troch de Europeeske rjochtbank yn Lúksemboarch.

De Europeeske kommisje fan no fan Jean-Claude Juncker en Frans Timmermans, hat no dochs noch grien ljocht jûn. FUEN en alle oansletten organisaasjes moatte no fol oan de bak. Wat de Europeeske kommisje giet hjir pas mei oan de slach as der ek echt ien miljoen hantekens lizze. De hantekens moatte, as it heal kin, út hiel Europa komme en yn ien jier tiid sammele wurde. Dêrby jildt ek foar ferskate lidsteaten in minumumtal hantekens. Foar Nederlân is dat oantal fêststeld op 18.000.

30 maart: Ienhied yn ferskaat; nei wurden no ek dieden

Frank de Boer rekkenet der op dat dy 18.000 hantekens der wol komme sille. FUEN en Ried fan de Fryske Beweging binne fan doel om yn Fryslân aktyf kampanje te fieren, ek al omdat it jierkongres fan de FUEN yn 2018 yn Ljouwert is. Boppedat beskôget de FUEN it projekt 'Lân fan taal' fan de Kulturele Haadstêd as in gaadlik poadium om in soad hantekenings te sammeljen foar it Minority Safepack Initiative.

Foar FUEN is it Minority Safepack Initiative in prinsipekwestje. 'Ienheid yn ferskaat' (Unity in diversity) is ien fan de grûnprinsipes fan de Europeeske Uny. FUEN fynt it dêrom mar frjemd dat der op dit stuit gjin aktyf Europeesk belied is foar de beskerming fan minderheden. De EU hat yn it ferline wol in aparte subsydzjeregeling hân foar stipe oan minderheden, mar dy is al sa'n 15 jier lyn ôfskaft. Sûnt dy tiid moatte 'minderhedeprojekten' de konkurrinsje oangean mei projekten foar de grutte Europeeske talen.

It gefolch dêrfan is dat it benammen foar lytse minderheden in poepetoer is om noch jild út Brussel te krijen. Ek is dúdlik dat yn guon lidsteaten lykas Poalen, Grikelân en Frankryk de rjochten fan minderheden ûnder druk stean. It aktyf belied op dat mêd fan de Europeeske Uny kin helpe om ek dêr wat oan te dwaan, hopet FUEN.

2 febrewaris: Hans van Baalen: "Trump is een olifant in de porseleinkast...

"Trump is een olifant in de porseleinkast." Hans van Baalen neamt it gedrach fan de Amerikaanske presidint Donald Trump 'weinig hoopvol', ek as it giet om de relaasje mei Europa. Trump is lulk op de Europeeske Uny, en benammen op Dútslân, fanwege de neffens him 'keunstmjittich lege koers fan de euro'. Hjirtroch soene Europeeske produkten te goedkeap yn Amearika op de merk komme en kinne Amerikaanske bedriuwen net goed konkurreare mei de Dútse auto-yndustry. Trump driget mei maatregels, as Europa net gau in ein makket oan dy 'ûnearlike hannel'.

Mei Dútslân heart Nederlân yn Europa by de lannen mei de grutste eksport nei Amearika. Yn ferhâlding ta de befolking is de Nederlânske eksport, fan ûnder oare agraryske produkten, sels grutter as dy fan Dútslân, mar Nederlân komt oant no ta noch net foar yn de tirades fan Trump. De Amerikaanske presidint is net ûnbekend mei Fryslân, want hy wie yn it ferline te gast yn Makkum by skipswerf Amels om in nij skip te bestellen. 

VVD-Europarlemintariër Hans van Baalen hat op 2 febrewaris in drok skema. Gelyk nei de plenêre stimmingen sil er nei Den Haach foar syn wyklike oerlis mei premier Mark Rutte en de VVD-ministers. Mar hy makket graach in pear minuten frij om mei Omrop Fryslân te praten. "Mijn vrouw komt uit Dokkum. Voor Fryslân maak ik tijd."

Van Baalen ferwachtet net dat de Nederlânske eksport nei Amearika fan agraryske produkten fuortendaliks yn gefaar komt. "Trump is democratisch gekozen. Wij moeten niet tegen Trump demonstreren, maar met de man - en met zijn ministers van handel en buitenlandse zaken - in gesprek gaan. Trump is een zakenman en een goede zakenman wil uiteindelijk altijd een deal maken."

It oan bannen lizzen fan hannel troch ymportheffingen op te lizzen is neffens Van Baalen 'min foar de ekonomy en de wurkgelegenheid', ek foar dy fan Amearika sels. Europa moat dat Trump foarhâlde en it spul 'hurd' spylje. As Amearika mei heffingen komt, moat Europa ek heffingen op Amearikaanske produkten ynfiere. "Maar ik hoop en verwacht dat het niet zover zal komen. De Europese markt is trouwens groter dan de Amerikaanse."

2 febrewaris: ....maar de Amerikanen moeten hem zelf corrigeren"

De maatregel fan presidint Trump om de grinzen te sluten foar alle moslims út sân lannen wie op 1 febrewaris oanlieding foar in fûl debat yn it Europeesk Parlemint. Utsein ekstreem-rjochtse partijen as UKIP en PVV feroardielen alle politike partijen dy maatregel as 'diskriminearjend en ûnrjochtfeardich'. Federica Mogherini die itselde út namme fan de Europeeske kommisje. Van Baalen bliuwt lykwols diplomatyk: "Streng controleren wie je land binnen komt begrijp ik. Dat moeten wij ook doen. Maar mensen weigeren, die al lang een verblijfsvergunning hebben, dat kun je niet maken."

Van Baalen is fan betinken dat Trump by eintsjebeslut net troch Europa en it Europeesk Parlemint, mar troch de Amearikanen sels korrizjearre wurde moat. "Ook bij de republikeinen zitten veel mensen niet op de lijn van Trump.'' Van Baalen pleitet foar de-eskalaasje as it giet om de relaasje mei Amearika, mar sjocht ek wol dat Trump sels op dit stuit net bot meiwurket. "De hoorn op de haak gooien als je een bondgenoot aan de lijn hebt als de Australische premier is natuurlijk het laatste wat je moet doen. Toch moet ook Mark Rutte een keer met Trump gaan praten."

It oankommende wykein is der op Malta in Europeeske top. In moaie gelegenheid foar de regearingslieders om te bepraten hoe't se mei de Amerikaanske presidint omgean sille. Trump hat sels al wite litten dat er Brexit 'geweldich' fynt en hopet dat de Europeeske Uny fierder útinoar falt. It is sa't Van Baalen sels ek al sei; de útlittings fan Trump fan de ôfrûne wike jouwe net folle reden ta optimisme. Likegoed moatte Europa en Nederlân besykje om mei de presidint en syn ministers 'konstruktyf ' yn petear te gean. "Dat moat je altijd blijven proberen."

1 febrewaris; Frije útrinaaien 'degradearre' ta skarrelaai....

Europarlemintariër Jan Huitema (VVD) fan Makkingea baalt as in stekker dat pikeboeren mei yngong fan hjoed de 'frije útrinaaien' ferkeapje moatte as 'skarrelaaien'. Boeren barre minder foar skarrelaaien, mar as in hin tolve wiken net bûten west hat, mei in 'frije-útrin-aai' net mear sa hjitte. De boeren kinne hjir neat oan dwaan. Se wiene fanwege de fûgelgryp ferplichte om de hinnen binnendoar te hâlden en hawwe dêr no ek nochris skea fan.

Neffens saakkundigen skeelt dit in trochsneed pikeboer 20 prosint yn de opbringst. Foar in wat grutter bedriuw giet it samar om in pear tûzen euro yn 'e wike. De konsuminten sille dit ek fernimme. Der lizze no noch wol frije útrinaaien yn 'e winkels, mar dat oanbod sil yn de rin fan dizze moanne hieltyd lytser wurde.

Huitema hat lânboukommissaris Phil Hogan op 31 jannewaris nochris frege om sa gau mooglik mei in oplossing te kommen foar it probleem, mar Hogan kaam ta frustraasje fan Huitema net mei konkrete tasizzings. Huitema prate mei Hogan by in ekstra oerlis oer de fûgelgrypkwestje op fersyk fan guon lânbouspesjalisten yn it Europeesk Parlemint. Dat oerlis wie achter sletten doarren. Huitema warskôge al yn desimber foar it risiko fan de 12-wiketermyn yn parlemintêre fragen oan Hogan, mar dy hat dêr oant no ta noch gjin antwurd op jûn. Huitema fynt no dat Hogan him ferskûlet achter 'juridyske regeltsjes' en is teloarsteld yn de formele opstelling fan de Ierske lânboukommissaris.

1 febrewaris:....mar net yn Baden-Württenberg

De Dútse dielsteat Baden-Württenberg hat in kreative oplossing betocht foar it probleem fan de frije útrinaaien. Sy hawwe op 31 jannewaris in ein makke oan de regeling om dy op 2 febrewaris wer yngean te litten. De hinnen mochten op 1 febrewaris formeel in dei nei bûten, wêrtroch de termyn fan 12 wiken op 2 febrewaris opnij begûn. ''Als dat in Duitsland kan, moet Nederland dat ook doen”, seit Europarlemintariër Annie Schreijer-Pierik fan it CDA. ''Anders is er geen gelijke concurrentie. Oplossingen moeten voor iedereen gelden.” Frou Schreijer hat hjir skriftlike fragen oer steld oan lânboukommissaris Phil Hogan.

27 jannewaris: Wytze Russchen: Set steateleden yn it Europeesk Parlemint!

De macht yn Europa moat werom fan de Europeeske Kommisje en it Europeesk Parlemint nei de lidsteaten. It Europeesk Parlemint kin wol de helte lytser en moat tenei op ien plak fergaderje en net, lykas no, ôfwikseljend yn Brussel en Straatsburch. Dat skriuwt minister fan bûtenlânske saken Bert Koenders yn it Algemeen Dagblad. Mei syn foarstellen wol minister Koenders Europa sterker meitsje. Dat is nedich foar it nedige tsjinwicht tsjin it Amearika fan presidint Trump en it Ruslân fan Poetin.

Toplobbyist Wytze Russchen fan Drachten, ek wol bekend as ‘Het oliemannetje’, hat wer hiel oare en ek orizjinele ideeën oer hoe’t it fierder moat mei it Europeesk Parlemint."Ik ben niet onder de indruk van hoe dit Europees Parlement functioneert. Zoals het nu draait, kan het Parlement worden afgeschaft. Ze hebben betrekkelijk weinig te doen en lijken ook niet erg het volk te vertegenwoordigen."

* Mar hoe soe it neffens jo dan moatte?

"Toen het Europees Parlement begon werd met dubbelmandaten gewerkt. Leden van het Europees Parlement zaten toen ook in de Tweede Kamer. Dat lijkt me geen goede combinatie, want Tweede Kamerlid is meer dan een full-timebaan. Ik ben zelf voor een Europees Parlement van leden van Provinciale Staten. Die zijn gemakkelijk te benaderen voor de mensen en weten meestal goed wat er in hun regio leeft. Je krijgt dan een beter draagvlak voor Europa."

* Ik fyn dit in hiel ferrassend foarstel. Makket in Europeesk Parlemint fan steateleden de Europeeske Uny sterker?

"Het grootste deel van de Europese begroting wordt uitgegeven in de regio's. Kijk naar het landbouwbeleid, kijk naar de regionale structuurfondsen. Wie kan dat nu beter controleren, dan politici uit de regio? Op dit moment zitten er veel uitgerangeerde politici in het Europees Parlement. Daar wordt Europa echt niet sterker van."

* Jo wolle it Europeesk Parlemint dus in hiel oare basis jaan. Gjin Europeeske ferkiezings per lidsteat, mar 'getrapte ferkiezings' troch Provinsjale Steaten?

"Sa is it. Ik bin der foar om Europa op te dielen yn regio's, lykas Freddy Heineken dat ek al in kear foarstelde. Elke regio krijt dan in pear sitten. Noard-Nederlân soe dan sa’n 5, 6 Europarlemintariërs krije kinne. De Fryske lobby en ynfloed soe dan ek in stik sterker wurde. It hat allegearre foardielen: Je helje it Europeesk Parlemint dan út de sfear fan de nasjonale polityk, mei alle tsjinstellings. It Comité fan de Regio's yn Brussel, dat net al te folle ynfloed hat, kinne je dan gelyk ôfskaffe.”

* Sjogge jo yn Fryslân ek geskikte minsken foar sa'n nij Europeesk Parlemint?

"Jan Huitema is dêr hiel geskikt foar. Dy is boer yn Fryslân en Europarlemintariër, dy kin goed de brêge slaan tusken de regio en Brussel. Steatelid Sybren Posthumus fan de FNP soe dat ek kinne."

Russchen hat  jierrenlang in eigen lobbykantoar hân Brussel, mar makke koartlyn yn Trouw bekend dat er syn nocht hat en nei Barcelona ferhuzet. Hy hâldt wol in pied-a-terre yn de Europeeske haadstêd as útfalsbasis foar syn Europeeske projekten.

Russchen hat earder by Omrop Fryslân pleite foar it organisearjen fan in aparte Fryslândei yn Brussel yn it jier 2018: http://www.omropfryslan.nl/nieuws/420275-toplobbyist-russchen-pleit-voor-fryslandei-brussel 

22 des.: Lânboukommissaris Phil Hogan oer jonge boeren, fosfaat en bûter, brea en griene tsiis

Sûnt it ôfskaffen fan de superheffing yn april 2015 is de molke- en strontproduksje benammen yn twa Europeeske lannen út de bocht flein. Yn Nederlân en yn Ierlân, it heitelân fan lânboukommissaris Phil Hogan. Yn Ierlân kinne boeren rekkenje op stevige boetes as se oer de ôfsprate maksima hinne geane, mar de Nederlânske oplossing is der noch net. De sprekbeurt fan lânboukommissaris Hogan op de lededei fan LTO Noord yn Grins komt dan ek op in strategysk momint. Hogan wol sels graach safolle mooglik mei gewoane boeren prate om te hearren wat harren dwaande hâldt. Ferskate boeren wurde útnûge om Hogan in krityske fraach te stellen. Om de kommunikaasje maklik te meitsjen wurdt alles live oerset yn it Ingelsk (foar Hogan en syn meiwurker) of yn it Nederlânsk (foar alle oaren). Jonge boer Arjen Sinnige fan Hurdegaryp is ien fan de boeren dy't Hogan in fraach stelle mei. Hy wol graach fan de lânboukommissaris wite wannear't er begjinne kin om keunstdong te winnen út stront. 

Hogan begjint syn taspraak mei sjerp; Nederlân wie altyd in foarbyld foar him, doe't er sels noch in jonge boer wie yn it suden fan Ierlân. Hy rekkenet der dan ek op dat Nederlân mei in ferstannige oplossing komt foar it aktuele fosfaatprobleem. Jonge boeren moatte har fral net ûntmoedigje litte troch dat probleem, want de takomst foar boeren op de wat langere termyn is sûnder mis 'bright'. Hogan hat syn amtners de ynstruksje jûn om 'posityf te sjen' nei in mooglike oplossing foar it Nederlânske fosfaatprobleem, mar de man kin noch gjin útslutsel jaan. Dêr is tiid foar nedich en oerlis mei miljeu-kommissaris Karmenu Vella, want dy hat it lêste wurd.

Gjin dúdlikheid oer fosfaat, mar wol in 'positive stimming'

De lededei fan LTO-Noord lûkt mear as 800 boeren út Fryslân, Grinslân en Drinte nei Martiniplaza, Foar harren is it likegoed in reüny en it bypraten mei kollega's en kunde as in gearkomste. En it is ek in ôfskied fan âlde LTO-bestjoerders lykas Geart Kooistra fan Ie, de lêste foarsitter fan LTO-Fryslân. Hy krijt in miniatuer keunstko foar syn krewearjen en hat der dúdlik aardichheid oan om syn kollega's yn Grins ek - foar in part - yn it Frysk ta te sprekken. Ek Kooistra is, mei Hogan, posityf oer de takomst. Fansels, it fosfaat-probleem is mear as ferfelend, mar it perspektyf foar de wat langere termyn is sûnder mis goed te neamen, fynt Kooistra. Boppedat lit de oanwêzichheid fan Hogan sjen dat de LTO der yn Brussel ta docht en meipraat op it heechste nivo.

Tusken de regels troch lit Hogan ek wol wat krityk hearre. "This issue should have been resolved much earlier by the Dutch Ministery of Agriculture." Mei oare wurden: Nederlân is wol hiel let om de derogaasje foar 2018 feilich te stellen. Bykommend probleem is dat Nederlân hielendal gjin ministearje fan lânbou mear hat. Lânbou is net mear en net minder as in ûnderôfdieling fan it ministearje fan ekonomyske saken, mar as it oan LTO leit krijt Nederlân nei de ferkiezings wer in apart lânbouministearje. Yn Nederlân meitsje benammen boeren yn Fryslân, de kop fan Oerisel en it easten fan Súd-Hollân gebrûk fan derogaasje, wat delkomt op tastimming om mear stront oer it lân te bringen as de gewoane Europeeske noarm. Ferlies fan dizze mooglikheid soe betsjutte dat Nederlân mei-inoar sa'n 480.000 kij ynleverje moatte soe. Oer it hiele lân kin dat wolris in pear tûzen boerebedriuwen de kop kostje. In needsenario, dat fral yn Fryslân hurd oankomme soe.

It ynleverjen fan 160.000 kij neffens it fosfaatreduksjeplan fan de suvelsektor moat it ferlies fan derogaasje foarkomme. Yn it krystreses en de perioade dêrnei sille amtners yn Den Haach en Brussel besjen oft it fosfaatreduksjeplan foldwaande garânsjes biedt om Nederlân ek yn 2018 en letter wer útsjoch te jaan op derogaasje. It Brusselske oardiel oer dat fosfaatreduksjeplan falt yn it earste fearnsjier fan 2017. De tiden foar de boeren bliuwe sadwaande spannend. De belangstelling fan Kevin Keary, de Ierske wurdfierder fan Hogan, giet ek út nei oare saken as stront. "Is this Friesland? Can someone teach me some Frisian?", freget Gaelicsprekker Keary yn Grins. In pear oeren letter nimt de man ôfskied mei in fleurich 'Bûter, brea en green cheese'. De 800 oanwêzige boeren slute de byienkomst ôf mei in stevich stamppotbuffet mei woarst en spekjes. Hogan is dan al lang wer ûnderweis nei Brussel.

16 desimber: In kritysk rapport fan Marieke Sanders foar minister Plasterk

Njonken it Europeesk Parlemint yn Straatsburch sit de Ried fan Europa. Folle ûnbekender as de Europeeske Uny, is dizze Council of Europe dochs in stik âlder én grutter. Alle steaten fan Europa, ynklusyf de Russyske Federaasje, binne oansletten by de Ried, in orgaan dat him benammen bekroadet om saken as minskerjochten, parsefrijheid én minderhederjochten. Foar Fryslân binne benammen it Europeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen en it Ramtferdrach foar Nasjonale Minderheden fan belang. 

It Europeesk Hânfêst is rjochtsjildich sûnt 1998 en regelet de beskerming fan minderheidstalen. Nederlân hat dit ferdrach as ien fan de earste fiif steaten ratifisearre foar it Frysk en, op in leger nivo, ek it Nedersaksysk, Limboarchsk, Yiddysk, Sinti en Roma. Dat ferdrach wurdt, sa it it doel ien kear yn de trije jier kontrolearre troch in Kommisje fan saakkundigen, dy't oanslutend in rapport skriuwt en mei oanbefellings komt. Dizze saneamde 'monitoaring' is essinsjeel om it ferdrach goed wurkje te litten, seit Marieke Sanders - Ten Holte, tolve jier lang lid fan it 'Committee of Experts' fan de Ried fan Europa út namme fan Nederlân.  

De prestaasjes fan lidsteat Nederlân hâlde net oer op it mêd fan de 'monitoaring'. De Nederlânske rapportaazjes binne struktureel ien jier te let en ek nochris te 'meager' (too limited) as it giet om de ynformaasje dy't der yn stiet. Dit betsjut dat de Ried ôfhinklik is fan de ynformaasje fan maatskiplike organisaasjes en regionale oerheden, en dy binne yn de regel kritysk oer de prestaasjes fan Ynlânske Saken en Keninkryksrelaasjes op it mêd fan it Frysk en oare minderheidstalen. De Ried fan Europa stjoert boppedat in ûnôfhinklike 'Committee of Experts' op ûndersyk út. 

Europeeske soargen oer it Frysk op skoalle

Yn it fyfde rapport oer lidsteat Nederlân makket de Ried fan Europa him grutte soargen oer it Frysk op skoalle. Ek op trijetalige skoallen is it oandiel Frysk oan de meagere kant, sa skriuwt de Committee of Experts Yn kombinaasje mei it feit dat it fuortset ûnderwiis mar ien jier ien oerke Frysk jout soarget dat der foar dat in soad Friezen de eigen taal ûnfoldwaande lêze en skriuwe kinne. Frijwat skoallen beheine it Frysk ta ien les fan 30 oant 40 minuten yn ‘e wike. Dy wurde faak brûkt foar it ferstean fan it Frysk en it sjen nei skoal-televyzje. Dizze praktyk is neffens de Ried fan Europa yn striid mei de ferplichtings dy’t Nederlân oangien is yn it ramt fan it Hânfêst. Dêr stiet nammentlik dat in ‘substantiëel part fan it ûnderwiis’ yn de minderheidstaal jûn wurdt. "40 minuten in de week is echt veel te weinig", seit frou Sanders, dy't sels fan Drintse komôf is. It sinjaal fan de Ried fan Europa komt op in nijsgjirrich momint foar de nije aksjegroep 'Sis tsiis', want dy hâldt op tongersdei 22 desimber in demonstraasje foar mear en better Frysk op skoalle.

Soargen oer Frysk by de rjochtbank

Op guon ûnderdielen is de posysje fan it Frysk, yn fergeliking mei it foarige rapport yn 2012, net foarút- mar achterútbuorke, sa skriuwt de Committee fan Experts. Neffens de Ried fan Europa wie doe it gebrûk fan it Frysk by de rjochtbank noch goed regele. No is it in punt fan soarch, want by de Rechtbank Noord-Nederland is it folle minder wis as yn it ferline by de rjochtbank Ljouwert dat minsken dy’t foarkomme moatte ek Frysk prate kinne. It feit dat der op dit stuit mar ien erkende rjochtbanktolk Frysk is neamt de Ried fan Europa ‘problematysk’. Itselde jildt foar de praktyk dat ‘Fryske’ saken mei Fryske belanghawwenden ek wolris foarkomme moatte yn Grins of Assen, wêrtroch it wer dreger wurdt om Frysk te praten. De Nederlânske autoriteiten wurde dêrom oproppen om praktyske maatregels te nimmen om it rjocht om Frysk te brûken by de rjochtbank te garandearjen.

It foel de Committee of Experts by harren besite oan benammen de stêd Ljouwert ek op dat it Frysk mar amper sichtber is yn it strjitbyld fan de Fryske haadstêd. As it giet om strjitnammen, weiwizers, it Ljouwerter stasjon mar ek om offisjele oerheidsdokuminten en promoasjemateriaal soene de korrekte Fryske nammen folle mear brûkt wurde kinne. De Ried fan Europa tocht yn 2012 noch dat Nederlân op dit mêd foldie oan de kriteria fan it Hânfêst, mar is dêr no fan weromkommen. De Nederlânske autoriteiten krije sadwaande it fersyk om der foar te soargjen dat de Fryske geografyske nammen mear en better te sjen binne yn it strjitbyld.

Nedersaksysk net serieus nommen

It tige krityske fyfde rapport is fuortendaliks de lêste dêr't Marieke Sanders oan meiwurke hat as saakkundige út namme fan Nederlân. De twa perioades fan frou Sanders sitte der op. In nije Nederlânske saakkundige is noch net beneamd. It is, al mei al, frou Sanders bepaald net tafallen hoe't Nederlân mei it minderhedeferdrach omgiet. "Je merkt aan alles dat er weinig belangstelling voor is op het ministerie." As Drintse steurt se har bysûnder oan hoe't it Ryk omgiet mei it Nedersaksysk. "Voor het Fries zijn tenminste een aantal zaken geregeld. Maar het Rijk heeft zich in 1998 verplicht om ook beleid te ontwikkelen voor het Nedersaksisch en vervolgens niets gedaan. Ik vind dat een blamage." It Ryk is trouwens noch net definityf fan frou Sanders ôf. De striidbere liberale bliuwt as adviseur ferbûn oan it Ramtferdrach foar Nasjonale Minderheden.

Mear ynformaasje oer it krityske rapport fan de Ried fan Europa is te finen by it Europeesk Buro foar Lytse Talen. 

6 & 7 desimber: Provinsjale Steaten yn Brussel

Op 6 en 7 desimber reizgje Provinsjale Steaten fan Fryslân én Drinte mei de bus nei Brussel foar in wurkbesite fan twa dagen. De belangstelling is grut, want de Fryske delegaasje bestiet út mar leaufst 45 minsken wêrûnder waarnimmend Kommissaris fan de Kening frou Leemhuis en de Fryske Europa-deputearre Klaas Kielstra. De provinsje Drinte fynt Europa sa belangryk dat alle deputearren de wurkbesite meimeitsje.

It doel fan de besite is om de steateleden better te ynformearjen oer hoe't de Europeeske Uny wurket mei as efterlizzende fraach: Hoe kinne Fryslân en Drinte better gebrûk meitsje fan de Europeeske Fûnsen? Foar de Fryske Europa-deputearre Klaas Kielstra jildt dat er benammen dwaande is mei ien ûnderwerp: de nije brede slûs yn de Ofslútdyk by Koarnwertersân. It sit Kielstra mei, want op de earste dei fan de besite yn Brussel nimt de Twadde Keamer mei algemiene stimmen in moasje oan foar de oanlis fan sa'n brede slûs, en dat helpt fansels as je yn petear sille mei de Europeeske kommisje oer in mooglike Europeeske bydrage fan 16 miljoen euro út de TenT-pot.

Oft Fryslân dat jildt ek krijt stiet noch lang net fêst, want 90 % fan 'e Europeeske transportsubsdyzjes is ornearre foar njoggen Sintraal-Europeeske 'haad-korridors'. Foar perifere gebieten bliuwt noch mar sa'n 10 % oer. Fanút Bretanje is lobby-organisaasje CRPM dwaande om feroaring te krijen oan dizze 'diskriminaasje fan kust-gebieten en eilannen'. Mei-inoar binne mar leafst 160 perifere regio's lid fan dizze lobby-klup. De gearwurkjende noardlike provinsjes Fryslân, Grinslân en Drinte binne dêr ien fan. De Bretonske CRPM-direkteur Patrick Anvroin sprekt de steateleden ta. It feroarjen fan de ferdieling fan de transportjilden is, lykas wol mear yn Brussel, in saak fan de lange termyn, mar hy hâldt oan, want it giet om in rjochtfeardige saak. Lykas Fryslân falt ek syn eigen Bretanje bûten de Europeeske haad-korridors. 

Buorrelje op de ambassade, dineare tusken de dino's

Nei ynliedings oer transport, sirkulêre ekonomy, skjinne enerzjy en it mienskiplik lânboubelied meie de Fryske en Drintse steateleden oan de sjampanje en wurde se ek offisjeel wolkom hjitten troch Nederlânsk EU-ambassadeur Pieter de Gooijer. Dy wol de steateleden graach in boadskip meijaan; "Kijk niet alleen wat u aan Europa kunt hebben, maar wees ook een ambassadeur voor Europa als u terugbent. Europa heeft dat nodig."

Op de resepsje stappe ek ferskate Friezen om dy't permanint yn Brussel ferbliuwe as lobbyist, lykas SNN-lobbyiste Tytsy Willemsma en âld-Drachtster Wytze Russchen, dy't mei syn boek 'Het Oliemannetje' in bestseller skreau as syn aventoeren as lobbyist yn Brussel. Russchen is mei de provinsje yn petear oer it organisearjen fan in Fryslân-dei yn Brussel oer it jier 2018 en gebrûkt de byienkomst om in ôfspraak te meitsjen mei deputearre Klaas Kielstra.

De stimming liket poerbêst, mar steatelid Rinie van der Zande fan de Partij van de Dieren wurdt kjel as se fernimt dat by de hapkes ek 'foie gras' (guozzelever) servearre wurdt. Sy fynt dat soks net heart op in offisjele wurkbesite fan Provinsjale Steaten en docht har beklach by kommissaris fan de kening Leemhuis, by de steategriffy en ek by har partijgenoate Anja Hazekamp yn it Europeesk Parlemint.

It jûnsmiel wurdt servearre op in bysûnere lokaasje. Tusken de grutste kolleksje dinosaurus-skeletten fan Europa yn it natuerhistoarysk museum fan Brussel. De steateleden binne sa njonkenlytsen roppich, mar krije earst in taspraak fan Europarlemintariër Annie Schreijer-Pierik (CDA) te ferwurkjen, ear't se har waarm miel ôfhelje kinne fan it buffet. Schreijer ûnderstreket it boadskip fan Pieter de Gooijer: "We moeten elkaar vasthouden in Europa", seit se. De Fryske Europarlemintariër Jan Huitema (VVD) is der net by, fanwege de troch him organisearre moanlikse lânboubuorrel mei de top fan de Rabobank, dy't tagelikertiid plakfynt.

7 desimber: de steaten yn it Europeesk Parlemint

Op 7 desimber bringe Provinsjale Steaten achterinoar in besite oan it Europeeske Comité fan de Regio's - dêr't deputearre Klaas Kielstra lid fan is - en oanslutend fansels ek oan it Europeesk Parlemint. De Fryske steaten wurde hjir opheind troch Europarlemintariër Annie Schreijer-Pierik (CDA), dy't op in pittige wize mei de steaten yn diskusje giet.

Frou Schreijer is fan miening dat Nederlân - en ek Fryslân - folle mear en better gebrûk meitsje kinne fan de ferskate Europeeske subsydzjemooglikheden. Sy hat der bygelyks argewaasje fan dat Nederlân oant no ta hast gjin gebrûk makket fan de Junckerjilden - in pot fan 615 miljard euro - foar ynvestearrings. Deputearre Klaas Kielstra is it net iens mei har krityk. De measte Fryske projekten binne te lyts om te foldwaan oan de kriteria fan de Junckerjilden, sa seit er.

Nei de ynlieding yn de ûntfangstseal wurdt de groep yn twaën splitst; Schreijer nimt de Fryske steateleden mei nei de yndrukwekkende plenêre gearkomsteseal foar 751 Europarlemintariërs. Jan Huitema docht justjes letter itselde mei de Drintse Europarlemintariërs. Om tolve oere sit it offisjele programma fan de wurkbesite der op. De steateleden hawwe noch sa'n oardel oere oer om partijgenoaten yn it Europeesk Parlemint op te sykjen. De measten meitsje hjir ek tankber gebrûk fan.

De FNP hat gjin eigen Europarlemintariër, mar is yndirekt wol fertsjintwurdige yn it Europeesk Parlemint troch de Europeeske Frije Alliânsje. Fierder geane ek CDA, D66, GrienLinks, Partij voor de Dieren, PvdA, PVV en VVD allegearre yn konklaaf mei partijgenoaten yn it Europeesk Parlemint. Foar guon fan harren is it foar it earst dat se yn de kunde komme mei harren Europeeske fertsjintwurdigers. De Fryske SP skittert yn it Europeesk Parlemint troch ôfwêzigens. Alhoewol't de SP aktyf is yn it Europeesk Parlemint, woene de Fryske SP'ers 'út prinsipe' net meidwaan oan it 'snoepreiske' nei Brussel.

Oan de ein fan de wurkbesite wurdt wol dúdlik dat 24 oeren Brussel it nedige losmakket by de Brussel-gongers. De steaten hawwe de nedige yndrukken opdien foar de eigen 'Wurkgroep Europa' en it Fryske 'Europabelied' en tinke al nei oer mooglikheden om har dêr wat yntinsiver tsjinoan te bemoeien. Sa liket it Marieke Vellinga fan D66 in goed idee om as Provinsjale Steaten in eigen lobbyist oan it wurk te setten yn Brussel. Je binne dan better ynformearre en kinne dan yn ien klap de Fryske lobby ek noch in kear fersterkje. Mear reaksjes fan steateleden út Fryslân en Drinte kinne je hjir fine. 

20 novimber: Huitema, Jacobi en Van Keimpema yn ús Radioforum

It Radionijsforum yn Buro de Vries stiet op snein 20 novimber foar it grutste part yn it teken fan Europa. De oanlieding is it fosfaatakkoart, dat steatssiktaris Martijn van Dam op freed 18 novimber sletten hat mei organisaasjes as LTO, NZO, feefoerfabrikanten en de Rabobank. De Dutch Dairymen Board fan boerinne Sieta van Keimpema siet net oan tafel. Frou van Keimpema is dan ek tige kritysk oer it resultaat. 'Flintertin', neamt se it yn de útstjoering, en se hâldt der ek rekken mei dat de nitraatkommisje fan de Europeeske Kommisje it noch wolris ôfwize kin.

Boeredochter Lutz Jacobi (PvdA) is op har beurt ek kritysk, mar om in oare reden. Sy wol leaver útgean fan 'Grondgebonden landbouw'. Boerebedriuwen hearre yn balâns te wêzen, it tal kij dat in boer hat moat yn ferhâlding stean ta syn lân, dan krije je ek gjin fosfaat- en strontproblemen. Dat dit útgongspunt net yn it fosfaatakkoart stiet fynt Jacobi problematysk. De PvdA sil hjir dan ek krityske fragen oer stelle yn de Twadde Keamer.

Europarlemintariër en feehâlder Jan Huitema (VVD) wol it fosfaatakkoart graach it foardiel fan de twivel jaan. Knappe koppen fan de Nederlânske suvelsektor ha dit mei-inoar útdoktere, nota bene by de Lânbou-universiteit, Huitema syn alma mater. Gean der mar fan út dat sy wite wat se dogge. Foar de wat langere termyn sjocht Huitema wol wat yn it oars brûken fan dong. Je kinne it eksportearje of sels brûke as boarne foar enerzjy. It lost it fosfaatprobleem op koarte termyn net op, mar der lizze mooglikheden yn it nije Europeeske lânboubelied. Huitema sil him dêr yn alle gefallen foar ynspanne.

Sieta van Keimpema krijt Huitema en Jacobi tagelyk op de kast mei har opmerking dat 'Europa fral regeard wurdt troch amtners'. Van Keimpema komt hiel geregeld yn Brussel as fertsjintwurdiger en lobbyiste fan de European Milkboard. Neffens har is de ynfloed fan politisy mar hiel beheind. Amtners binne de konstante faktor en hawwe dêrtroch in hiel soad macht. Huitema en Jacobi protestearje tsjin dizze observaasje. "Amtners de baas?", se moatte der net oan tinke. Mar Van Keimpema jout net op en wiist op it bestean fan 'trialogen'. Yn Europa moat it Europeesk Parlemint as it om beslútfoarming oankomt ommers net allinnich saken dwaan mei de Europeeske Kommisje, mar ek nochris mei de Europeeske Ried - de fertsjintwurdiging fan de nasjonale regearings - en dy oerlizzen binne allegearre achter sletten doarren.

Hiel nijsgjirrich, mar foar diskusjeliedster Simone Scheffer is it oanlieding om yn te gripen."Ik wyt net oft de minsken thús it no noch allegearre begripe kinne." Nei de útstjoering giet de diskusje tusken de fjouwer belutsenen noch seker trije kertier troch yn it omropgebou. Yn goeie sfear, mar boer Huitema, boeredochter Jacobi en boerinne Van Keimpema wurde it net iens op dizze reinige snein.

4 novimber: Agnes Jongerius en har striid tsjin ûnderbetelling

De Lemster skipsbouwer Veka komt minder posityf yn it nijs, omdat der by it bedriuw 40 Roemenen oan it wurk binne, dy't slim ûnderbetelle wurde. Dat docht bliken út in rapport fan de arbeidsynspeksje. De manlju fertsjinje mar sa'n bytsje dat Agnes Jongerius (PvdA) yn har reaksje de wurden 'schandalig' en 'uitbuiting' yn de mûle nimt. Dat Jongerius fûl reagearret is gjin tafal. Sy is dwaande mei in ûndersyk nei it tema 'sosjale dumping'. It bart neffens har fierstente faak dat East-Europeanen foar in East-Europeesk oerelean yn West-Europa oan it wurk binne. Dat hat in soad negative gefolgen, fynt Jongerius. Fryske of Nederlânske wurknimmers komme sa folle dreger oan de bak en bedriuwen en wurknimmers bedarje yn in 'race naar de bodem, waar niemand bij is gebaat'.

It bedriuw Veka sprekt de útbuiting yn in skriftlike ferklearring tsjin. De Roemenen yn kwestje steane net by Veka op de leanlist, mar by in ûnderoannimmer, in dochter fan in Roemeensk bedriuw. Veka sil dy ûnderoannimmer oansprekke op de oertreding fan de CAO, want it sprekt fansels dat it bedriuw him oan de wet hâlde wol. De konstruksje by Veka liket lykwols in soad op konstruksjes dy't fakbûn FNV tsjinkaam by eardere gefallen fan ûnderbetelling. Jongerius is rapporteur yn it EP oer it tema fan 'sosjale dumping' en stribbet nei it oanskerpen fan de Europeeske detacheringsrichtlijn.

En in dissidint lûd fan Jacques Monasch

Twadde Keamerlid Jacques Monasch, ek PvdA, wol it probleem fan de sosjale dumping hiel oars oplosse. Hy is tsjin it frije ferkear fan wurknimmers yn de Europeeske Uny. It foech oer watfoar wurknimmers wol en net wolkom binne yn in lân, moat wer werom nei de nasjonale regearings en parleminten. Je kinne dan yn ien kear ôfweve mei in probleem as sosjale dumping, sa seit de Snitser.

Monasch syn Europa-stânpunt liket tichter by dat fan de SP te lizzen as dat fan de Partij van de Arbeid. It Europeesk Parlemint kin, wat him oangiet, it bêste ôfskaft wurde. Juncker en Timmermans wurde wat him oanbelanget 'Europeesk amtner' en wurde tenei direkt oanstjoerd troch de 28 lidsteaten en 28 nasjonale parleminten. It boadskip is dúdlik, as Jacques Monasch de listlûkerferkiezings by de PvdA wint - en dat is fansels noch ôfwachtsjen - dan giet it Europa-stânpunt fan dy partij op de skop. 

In pear dagen nei dit radio-ynterview docht bliken hoe grut de kleau tusken Jacques Monasch en de top fan de Partij van de Arbeid wol net is. Monasch stapt út de fraksje en de partij en 'tinkt nei' oer syn fierdere politike takomst. 

1 novimber 2016: Europa moat oars !

    It is it praat fan de dei yn it Europeesk Parlemint yn de lêste wike fan oktober: Komt er wol of komt er net? It giet oer Justin Trudeau, de jonge, dynamyske presidint fan Kanada. Dy is fan doel om hannelsakkoart CETA yn it Europeesk Parlemint te ûndertekenjen. Mar it giet oars, want it parlemint fan Walloanië leit dwers en dêrmei België ek. Nei sân jier fan drege ûnderhannelings stiet de Europeeske Uny yn syn himd. Nei de klap fan Brexit hinget is it wer krisis en dat is fansels net goed foar it betrouwen yn Europa. Dat is ek te fernimmen op de Ljouwerter freedsmerk.

    Yn it Europeesk Parlemint docht bliken dat de measte Europarlemintariërs harren goed bewust binne dat Europa ‘oars’ moat, mar eltse partij tinkt ûngelyk oer de winske feroarings. De PVV is de iennichste Nederlânske delegaasje dy’t planút pleitet foar in ‘Nexit’. De SP fynt dat Europa minder polityk en goedkeaper wurde moat. Kommissaris Frans Timmermans moat, as it oan Europarlemintariër Dennis de Jong leit, om him hinne sjen nei in oare baan. De kommisje moat lytser én amtliker; it politike foech moat wer werom nei de lidsteaten.

    Bas Eickhoudt fan GrienLinks fynt dat gjin goed plan. Hy fynt dat de EU krekt ‘folle politiker’ wurde moat. Dat kin ek, as de beslútfoarming folle transparanter wurdt. It CETA-proses wie noait útrûn op sa’n grutte rel, as de befolking en de grutste beswiermakkers earder ynspraak hân hiene. De manlju wurde it dan ek net iens yn ús twadde ôflevering fan berjocht út Europa.

    Wat je fan Europarlemintariërs ek fine, je kinne net sizze dat se net hurd wurkje. Yn de wike fan de plenêre gearkomste yn it Frânske Straatsburch geane de gearkomsten troch fan moarns ier oant jûns let. De 751 manlju en froulju moatte de kop der goed byhâlde, want der wurdt ek yn heech tempo stimd oer tsientallen, ridlik yngewikkelde ûnderwerpen. Fise-foarsitter Frans Timmermans krijt krityk yn it parlemint omdat er wurkprogramma foar it jier 2017 pas in kertier foar de gearkomste nei de parlemintariërs stjoert. De Limboarger hat der net folle begryp foar. “Ut respekt foar it parlemint komt ik earst by jimme”, seit er yn syn perfekte Oxford-Ingelsk. “As jimme der muoite mei hawwe gean ik tenei wol earst nei de parse.”

    Bas Eickhoudt is ek teloarsteld yn Timmermans omdat dy noch gjin grien ljocht jûn hat foar in nije ronde ‘ecodesign’. Eickhoudt hat namme makke troch de motors fan stofsûgers mei in Europeeske rjochtline enerzjysuniger te meitsjen. Nei it súkses mei de túchslobbers leit der in nij foarstel om ek bôleroasters, hierdroegers en kofjesetapparaten oan te pakken. De Britse en Dútse boulevardparse makket gehak fan it foarnimmen. “Now Brussel attacks British toast”, kopt in populêre krante, wat foar de Europeeske kommisje wer oanlieding is om de plannen op in sêft sin te setten. Eickhoudt fynt dat mar neat. “Sloppe knibbels. Ecodesign is goed foar eltsenien, ek foar it bedriuwslibben.” Timmermans sil dat letter ek tajaan, mar guon saken hawwe yn Brussel no ienkear mear tiid nedich......

    Sophie in’t Veld fan D66 krijt brede stipe foar har foarstel foar it ynfieren fan in ‘Demokrasy APK’ yn de Europeeske Uny. It doel is om tenei alle lidsteaten elts jier in rapportsifer te jaan foar de ûnderdielen ‘demokrasy, rjochtsteat en grûnrjochten’. It giet dan om saken as parsefrijheid, mar ek om de rjochten fan minderheden en minderheidstalen. It binne kearnwearden fan Europa, seit In’t Veld. It is gebrûklik dat Europa wol skerp tafersjoch hâldt op stofsûgers en lampen, mar der is oant no ta noch gjin ynstrumint hat foar it hifkjen fan de demokrasy.

    No wurdt der benammen krityk levere op lannen as Hongarije en Poalen. It liket D66 better om alle 28 lidsteaten, ek Nederlân, lâns deselde demokratyske latte te lizzen. Timmermans reagearret yn earste ynstânsje ôfhâldend op it plan fan rapporteur In’t Veld, mar is ferplichte om binnen in pear moannen mei in serieuse ynhâldlike reaksje te kommen. “Frans Timmermans is nog niet van mij af”, seit in striidbere In’t Veld. Sy rekkenet op stipe, want sy wol eins itselde dat Timmermans yn syn eardere funksje as minister fan bûtenlânske ek woe.

    23 oktober 2016: Ban Ki-moon en it klimaat

    Op tiisdei 4 oktober hinget der in bysûndere spanning yn it Europeesk parlemint, want der komt – ûnferwachts – hege besite. Ban Ki-moon fan de Feriene Naasjes sprekt it parlemint ta fanwege de Europeeske hantekening ûnder it klimaatferdrach fan Parys. De seal is mûsstil as de Koreäanske topdiplomaat it wurd nimt. “Ik rekkenje op jimme foar ‘climate change leadership’ en in skjinne ekonomy”, seit de siktaris-generaal.

    Ban Ki-moon krijt net allinnich applaus, mar ek krityske fragen oer de situaasje yn Syrië. “Wannear hâldt dy ellinde yn Aleppo in kear op”, freget in Eastenrykse sjoernalist op de parsekonferinsje. Ban Ki-moon suchtet en antwurdet opmerklik ynformeel: “Do soest ris wite moatte. Ik bin der dei en nacht mei dwaande, stap sa wer yn it fleantúch om mei de Amerikaanske minister Kerry te praten.” It súkses en de tragyk fan de wrâldpolityk komt yn dizze iene man byinoar. It klimaatferdrach komt krekt op ‘e tiid foar de Koreäan, want de man sit yn syn neidagen. “It klimaatferdrach komt krekt op tiid foar in hiel soad lannen”, seit Ban Ki-moon sels. “As wy der net foar soargje dat de ierde fierder opwaarmet, krije we yn de takomst te meitsjen mei miljoenen klimaat-flechtlingen.”

    It Europeesk Parlemint is letter dy wike mei hiel konkrete saken dwaande. As it oan de kommisje leit, krije alle Europeanen tenei op de 18de jierdei fergees in Interrail-kaart om Europa te ferkennen. It CDA klaimt dat it om in âld kristendemokratysk idee giet en is planút foar, mar pro-Europapartij D66 fynt it mar niks. Matthijs van Miltenburg neamt it ‘loyaliteit kopen’ en freget him ôf oft Europa dêr no de hûnderten miljoen yn stekke moat dy’t it foarstel kostje....

    Us earste tv-bijdrage út it Europeesk Parlemint giet oer fisk. De Fryske Noardseefiskers hawwe skjin har nocht fan de begjin dit jier ynfierde ‘aanlandingsplicht’. Dy plicht betsjut dat se lytse fiskjes net mear oer board smite meie, mar oan lân bringe moatte. Jan Huitema fynt mei de fiskers dat de regel ‘te fier’ giet en wol dy sa gau mooglik oanpasse. Syn kollega Bart Staes fan de Flaamske Groenen fynt it dêr te betiid foar. De fiskers wisten dat de regel komme soe en moatte earst mar ris besykje te foarkommen dat se fisk fange dy’t te lyts is, seit er. It petear kin gewoan yn it Frysk. Staes wie yn it ferline gauris yn Fryslân te gast by de FNP en kin de taal noch hieltiid goed ferstean. It Europeesk Parlemint beslút sels om it debat oer fisk troch te skowen nei ein oktober. It klimaatferdrach en Ban Ki-moon wiene krekt wat belangiker...

    Onno Falkena praat mei Europarlemintariërs oer de fiskerij

    (advertinsje)
    (advertinsje)